Statische website: wat is het en waarom is hij zo snel?
In dit artikel
Deel 2 van 20uit de reeks Headless website met een vaste beheerder
Een statische website bestaat uit pagina's die al bij het bouwen helemaal klaar worden gemaakt als HTML-bestanden. Komt er een bezoeker, dan stuurt de server zo'n kant-en-klare pagina meteen door. Er hoeft per bezoek niets te worden opgezocht in een database of uitgerekend, en daardoor laadt de pagina snel. Statisch betekent niet saai: formulieren, zoeken en animaties werken gewoon. Zo bouw ik ook de maatwerksites voor mijn klanten.
Wat is een statische website?
Een statische website is een website waarvan alle pagina's al klaarstaan voordat er een bezoeker komt. Elke pagina is een kant-en-klaar HTML-bestand. HTML is de taal waarin webpagina's zijn opgebouwd: koppen, tekst, afbeeldingen, links. Vraagt iemand een pagina op, dan stuurt de server dat bestand meteen door, zonder er eerst iets voor te hoeven uitrekenen.
Statisch zegt dus iets over hoe een pagina wordt geleverd, niet over hoe hij eruitziet. Een statische pagina kan bewegen, filteren, een video tonen en een formulier versturen. Het woord betekent alleen dat de pagina niet bij elk bezoek opnieuw wordt samengesteld.
Ook gouwers.nl is een statische site, gebouwd met Eleventy. Elk artikel in deze kennisbank staat als tekstbestand in een projectmap en wordt bij het bouwen omgezet in een complete pagina. Op dezelfde manier bouw ik de maatwerksites voor mijn klanten, meestal gehost op Netlify. In het eerste deel van deze reeks las je dat een headless website de inhoud los bewaart van de vormgeving. Statisch is de manier waarop de meeste van die sites aan de bezoeker worden geleverd.
Hoe een statische website wordt gebouwd: zo pak ik het aan
Achter een statische website zit een bouwstap. Bij mij verloopt die in vier stappen:
- Teksten, sjablonen en beelden staan als bestanden bij elkaar. De teksten in Markdown, een eenvoudige schrijfwijze voor opgemaakte tekst. Sjablonen die de opmaak van elk type pagina bepalen. Afbeeldingen, een stijlbestand en databestanden met gegevens die op meer plekken terugkomen, zoals adressen en openingstijden. De drie formaten die daarbij horen, leg ik uit in Markdown, YAML en JSON. Git, het versiebeheer, bewaart elke stand van die map, zodat een eerdere versie van de site altijd terug te halen is.
- Een static site generator voegt alles samen. Dat is een programma dat van elke tekst een complete pagina maakt, met menu, opmaak en footer. Bekende generators zijn Eleventy, Astro, Hugo en Next.js; ik bouw meestal met Eleventy. In de sjablonen zit ook het werk dat de bezoeker niet ziet: titels en beschrijvingen voor Google, een sitemap, koppen in de goede volgorde voor schermlezers. Welke generator bij welk project past, vergelijk ik in static site generator kiezen.
- Ik controleer het resultaat voordat het live gaat. Kloppen de koppen, werken de links, heeft elke pagina een eigen titel? Het typwerk in de bestanden laat ik aan een codeer-agent over, maar wat er verandert en of de gebouwde pagina's goed zijn, beoordeel ik zelf.
- De site gaat online bij een host. De generator levert een map met HTML-, CSS- en afbeeldingsbestanden op, en die gaat naar de host. De verschillen tussen de hosts zet ik op een rij in statische website hosten.
Verandert er iets, dan wordt de site opnieuw gebouwd en gepubliceerd. Dat gebeurt in één keer: bezoekers zien de oude versie tot de nieuwe helemaal klaar is, nooit een halve site. Bij mijn projecten staat een nieuwe versie na ongeveer een minuut online. Hoe die stap van laptop naar live verloopt, lees je in wat is deployen.
De bouwstap zelf is zelden het probleem. Het gaat vaker mis bij de overgang van een oude site. Google kent de oude adressen vaak al jaren, dus elk oud adres moet doorverwijzen naar de nieuwe pagina, anders lopen bezoekers tegen een foutpagina aan. Toen ik voor een tandartspraktijk met twee locaties twee oude sites verving door één nieuwe, moesten meer dan 120 oude adressen elk naar een passende nieuwe pagina wijzen. Zo'n lijst maak je niet in een middag, en één vergeten adres kost bezoekers.
Statische vs dynamische website: het verschil
Vergelijk het met eten buiten de deur. Een statische website werkt als een lunchroom met belegde broodjes in de vitrine. Komt er een klant, dan pak je er een en reken je af. Een dynamische website werkt als een restaurant dat elk gerecht pas gaat koken als de bestelling binnenkomt. Dat levert maatwerk op, maar de gast wacht, en bij drukte loopt de keuken vol.
Een dynamische website, zoals een standaard WordPress-site, stelt elke pagina bij elk bezoek opnieuw samen. De server haalt de tekst uit een database, voegt het thema en de plugins toe en stuurt het resultaat pas dan door. Daarvoor draait er software op de server, bij WordPress in de programmeertaal PHP, met een database ernaast. Veel WordPress-sites gebruiken caching om dat werk te beperken: een tussenopslag die een eerder gemaakte versie van de pagina bewaart. Dat helpt, maar onder de motorkap blijft het een dynamisch systeem.
| Statische website | Dynamische website | |
|---|---|---|
| Wanneer wordt de pagina gemaakt? | Vooraf, bij het bouwen | Bij elk bezoek, tenzij er een cache tussen zit |
| Wat staat er op de server? | Kant-en-klare bestanden | Software, plugins en een database |
| Snelheid | Snel, ook bij drukte | Afhankelijk van server, plugins en caching |
| Zwakke plekken | Weinig: geen database of inlogpagina op de live site | Meer: database, inlogpagina en plugins |
| Inhoud aanpassen | In de bestanden, daarna opnieuw bouwen | Direct in het beheerpaneel |
| Inhoud per bezoeker | Via losse functies of JavaScript | Standaard mogelijk |
| Hosting | Licht, vaak met een gratis laag | Server met PHP en database |
Het verschil in zwakke plekken is groot. Op een statische site is er op de live server niets om in te loggen en geen database om te kraken. Dat maakt een statische site lastig te hacken, al blijven er een paar risico's over. Welke dat zijn en hoe je ze afdekt, staat in het deel over beveiliging.
Waarom een statische website zo snel is
De snelheid komt uit drie dingen.
Er hoeft niets te worden uitgerekend. De server stuurt een bestand dat al klaarligt. De wachttijd tot de server begint te antwoorden, de time to first byte, is daardoor meestal kort. Wat die eerste vertraging veroorzaakt en hoe je hem meet, staat in TTFB.
De bestanden staan dicht bij de bezoeker. Statische hosts zetten kopieën van je site op servers verspreid over de wereld. Dat heet een CDN, een netwerk dat elke bezoeker bedient vanaf de dichtstbijzijnde plek. Waarom die afstand uitmaakt, leg ik uit in wat is een CDN.
Er gaat minder mee naar de browser. Een statische site stuurt vooral HTML en CSS, en alleen het JavaScript dat echt nodig is. Een uitklapmenu of tabblad kan met een handvol regels gewoon JavaScript, zonder dat de telefoon van je bezoeker eerst een compleet framework moet binnenhalen en verwerken. De pagina is dan sneller bruikbaar.
Google ziet vooraf opgebouwde pagina's ook graag. In de uitleg over JavaScript en SEO schrijft Google dat pagina's op de server of vooraf opbouwen nog steeds een goed idee is, omdat je site daardoor sneller wordt voor bezoekers en voor zoekmachines.
Een eerlijke kanttekening: snel is niet vanzelf. Grote foto's, video's die meteen laden en een stapel externe scripts maken ook een statische site traag. Juist daar zit het vakwerk: foto's in het juiste formaat en de juiste maat per scherm, video die de rest van de pagina niet ophoudt, en geen scripts die niets toevoegen. Een tracker of chatwidget kost snelheid en raakt vaak ook de privacy van je bezoekers. Op een pagina met een formulier heeft zo'n script al helemaal niets te zoeken, en statistieken die bezoekers volgen, horen pas na toestemming te starten. Statisch geeft je een goede start, geen garantie.
Wat er toch dynamisch kan op een statische site
Statisch betekent niet dat alles stilstaat. Wat per bezoeker of per actie moet gebeuren, regel je met losse onderdelen.
- Formulieren. Het formulier is gewone HTML. De inzending gaat naar een formulierdienst van de host of naar een serverfunctie: een klein stukje code dat alleen draait als iemand op verzenden klikt. Een formulier neerzetten is snel gedaan; een formulier dat betrouwbaar aankomt, spam tegenhoudt en zorgvuldig met persoonsgegevens omgaat, vraagt meer. Bij gevoelige gegevens kan het formulier de inhoud al in de browser versleutelen, zodat alleen de ontvanger hem kan openen. Wat zo'n serverfunctie verder kan en waar de grens ligt, vind je in serverless functies.
- Zoeken. Bij het bouwen maakt een zoekprogramma een index van alle pagina's. Het zoeken zelf gebeurt daarna in de browser van de bezoeker, zonder server. Pagefind is een bekend voorbeeld.
- Inloggen voor één onderdeel. Is er een ledenpagina of klantportaal nodig, dan wordt dat deel apart gebouwd, met een inlogdienst en serverfuncties. De rest van de site blijft statisch.
- Actuele gegevens. Reviews, een agenda of een voorraadstatus kan de pagina met JavaScript ophalen. Of de site wordt automatisch opnieuw gebouwd als de gegevens veranderen.
- Interactie. Een uitklapmenu, tabbladen, een rekentool of een keuzehulp draait gewoon in de browser.
Het principe is steeds hetzelfde: de basis ligt klaar, en alleen het stukje dat iets moet doen, draait op het moment dat het nodig is. Welk stukje waar hoort, en hoe je het veilig houdt, is een afweging per site.
De mythe: statisch is saai of ouderwets
Het woord statisch klinkt als stilstaand. Dat komt uit de begintijd van het web, toen iemand elke pagina met de hand in HTML schreef en een menu op twintig pagina's apart moest aanpassen. Wie zo'n site wilde bijwerken, had een webbouwer nodig voor elke komma.
Een moderne statische site werkt anders. De generator gebruikt sjablonen en onderdelen, dus een menu of footer pas je op één plek aan en het klopt op elke pagina. Het ontwerp is net zo vrij als bij elke andere site, met animaties, video en interactie. En de inhoud verandert zo vaak als nodig: elke wijziging is een nieuwe bouw van een minuut.
Er is wel een tweede mythe met een kern van waarheid: dat een statische site lastig bij te werken is. Zonder beheerscherm pas je geen tekst aan zoals in WordPress, dat klopt. Maar voor veel ondernemers is dat geen gemis: ze hebben er de tijd niet voor, of besteden die liever aan hun klanten. Daarom blijf ik na de bouw de vaste beheerder. Een wijziging geef je door; ik pas de bestanden aan en controleer het resultaat, en jij hoeft geen beheerscherm onder de knie te krijgen. Wil je toch zelf af en toe een bericht plaatsen, dan kan een eenvoudig beheerscherm dat je wijziging als bestand opslaat. De voor- en nadelen van beide lees je in het volgende deel over headless CMS: voordelen en nadelen.
Voor welke websites is een statische website geschikt?
Statisch past bij veel meer sites dan je zou denken, maar niet bij alles. Een overzicht:
| Type website | Statisch geschikt? | Waarom |
|---|---|---|
| Bedrijfswebsite met diensten, team en contact | Ja | Verandert hooguit wekelijks, snelheid en veiligheid tellen |
| Blog of kennisbank | Ja | Veel pagina's met dezelfde opbouw, zoals op gouwers.nl |
| Landingspagina voor een campagne | Ja | Moet snel laden, ook bij een piek in bezoekers |
| Website met formulieren of aanvragen | Ja | Met een formulierdienst of serverfunctie |
| Website met een ledenomgeving | Deels | De site statisch, het besloten deel apart |
| Kleine webshop met een handvol producten | Soms | Met kooplinks of een losse betaalpagina |
| Webshop met grote catalogus, voorraad en accounts | Meestal niet | Een webshopplatform doet dit beter |
| Nieuwssite die elk uur publiceert | Minder | Elke wijziging betekent opnieuw bouwen |
| Web-app met veel gegevens per gebruiker | Nee | Dat is een applicatie, geen website |
De vuistregel: hoe meer je site per bezoeker moet verschillen, hoe minder statisch past. Een bedrijfswebsite die voor iedere bezoeker hetzelfde laat zien, is bijna altijd een goede kandidaat. Valt jouw site tussen twee rijen in, dan hangt het af van de details: welke onderdelen echt per bezoeker moeten verschillen, en wat vooraf klaar kan liggen.
Conclusie: statisch betekent vooraf klaar, niet stilstaand
Een statische website maakt alle pagina's vooraf klaar, zodat de server ze meteen kan doorsturen. Daardoor is zo'n site snel, heeft hij weinig zwakke plekken en is hij licht te hosten. Formulieren, zoeken en interactie werken gewoon, via serverfuncties en JavaScript. Voor bedrijfswebsites, blogs en landingspagina's is statisch vaak de beste keuze; voor een grote webshop of een web-app niet.
De echte vraag is meestal niet of statisch kan, maar wie het goed bouwt en wie de inhoud daarna bijhoudt. Bij mij liggen die twee in één hand. Ik bouw je site als statische maatwerksite met Eleventy, meestal op Netlify, en blijf daarna de vaste beheerder. Aan jouw kant blijft alleen over wat je wilt veranderen; de techniek erachter houd ik bij. Lees verder in deel 3 over de voordelen en nadelen van een headless CMS. Wil je zien hoe ik werk? Bekijk dan het pitchdeck.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een statische en een dynamische website?
Bij een statische website staan alle pagina's al klaar voordat er een bezoeker komt. De server stuurt een kant-en-klaar bestand door. Bij een dynamische website stelt de server elke pagina bij elk bezoek opnieuw samen: hij haalt de tekst uit een database, voegt de vormgeving toe en stuurt het resultaat pas dan door. Een standaard WordPress-site werkt zo. Statisch is daardoor meestal sneller en heeft minder zwakke plekken, dynamisch is handiger als inhoud per bezoeker verschilt.
Kan een statische website een contactformulier hebben?
Ja. Het formulier zelf is gewone HTML. Voor het verwerken van de inzending is een formulierdienst van de host of een serverfunctie nodig: een klein stukje code dat alleen draait als iemand het formulier verstuurt. Die functie kan de inzending mailen, opslaan of doorsturen naar een ander systeem. Waar het in de praktijk misgaat: inzendingen die in een spamfilter verdwijnen, spam die binnenstroomt en persoonsgegevens die onbeveiligd ergens blijven staan. Het formulier en de verwerking ervan horen bij mij gewoon bij de bouw.
Kan ik een statische website zelf maken?
Voor een eenvoudige site kan het, als je niet bang bent voor bestanden, een terminal en een codeer-agent. De pagina's zelf zijn vaak het makkelijke deel. Wat meestal misgaat, zit eromheen: een formulier dat niet aankomt, oude adressen die niet doorverwijzen en daardoor bezoekers uit Google kosten, ontbrekende titels en beschrijvingen, een site die niet werkt met een schermlezer. Dat kost veel uitzoekwerk, en de fouten merk je vaak pas later. Bij mij zit dat in de bouw en het beheer: jij levert de inhoud, ik regel de techniek eromheen.
Hoe pas je de inhoud van een statische website aan?
De inhoud staat in tekstbestanden in een projectmap. Na een aanpassing wordt de site opnieuw gebouwd en gepubliceerd. Dat kan via een eenvoudig beheerscherm dat je wijziging als bestand opslaat, of via een vaste beheerder. In mijn opzet geef je door wat er anders moet, en pas ik de bestanden aan, kijk ik het resultaat na en zet ik het online. Een nieuwe pagina krijg je eerst zelf te zien. Het opnieuw bouwen kost daarna ongeveer een minuut.
Benieuwd hoe ik dit in de praktijk aanpak?
Het pitchdeck laat de hele werkwijze zien.
Geschreven door Dennis Boekhout
Marketing freelancer uit 's-Hertogenbosch. Volg op LinkedIn (opent in een nieuw tabblad)
