Wat is een headless CMS? Uitleg zonder vakjargon
In dit artikel
Deel 1 van 20uit de reeks Headless website met een vaste beheerder
Een headless CMS is een beheersysteem dat alleen de inhoud van je website bewaart, zonder te bepalen hoe die eruitziet. De kop, wat de bezoeker ziet, staat los van de romp, waar je teksten en beelden staan. Een apart gebouwde, snelle website haalt die inhoud op via een koppeling of leest hem uit bestanden. Het kan ook zonder CMS: dan staat de inhoud in bestanden en voer ik als vaste beheerder je wijzigingen door, zodat jij nergens hoeft in te loggen.
Wat is een headless CMS? Kop en romp in gewone taal
Een headless CMS is een beheersysteem dat alleen je inhoud bewaart: teksten, foto's, openingstijden, vacatures. Hoe die inhoud er op je website uitziet, bepaalt het systeem niet. Dat doet een apart gebouwde voorkant. CMS staat voor content management system, software waarmee je de inhoud van een website beheert.
Het woord headless betekent letterlijk zonder hoofd. Zie een website als een lichaam. De kop is wat de bezoeker ziet: de vormgeving, het menu, de knoppen. De romp is waar de inhoud staat en waar iemand die inhoud bijwerkt. Bij een gewoon CMS zitten kop en romp aan elkaar vast. Bij een headless CMS haal je de kop eraf. De romp levert alleen inhoud, en een losse kop toont die.
Het voordeel: elk deel doet waar het goed in is. De kop kan zo licht en snel worden gebouwd als je wilt, en dezelfde inhoud kan ook in een app of op een scherm in je winkel terechtkomen.
Headless is geen merk of product, maar een manier van bouwen. Die vrijheid heeft een keerzijde: wat een standaardsysteem kant-en-klaar levert, moet bij headless iemand bewust ontwerpen en bouwen. Daar zit het vakwerk, en daar gaat deze reeks over. Wil je eerst weten wat een CMS in het algemeen is en welke soorten er zijn, lees dan wat is een CMS.
Hoe werkt een headless website? Een eenvoudig voorbeeld
Een voorbeeld: een bakkerij met twee winkels past haar openingstijden aan rond de feestdagen.
Met een traditioneel CMS zoals WordPress logt iemand in, past de pagina met openingstijden aan en klikt op bijwerken. Staan de tijden ook in de footer en op de contactpagina, dan moeten ze daar vaak apart worden aangepast. Precies daar ontstaan fouten: op één plek de nieuwe tijden, elders nog de oude.
Bij een headless opzet staan de openingstijden één keer in de romp, als losse velden: winkel, dag, open, dicht. Zo ziet zo'n stukje inhoud er in een bestand uit:
winkel: "Centrum"
maandag: "gesloten"
dinsdag: "08:00 tot 17:30"
zaterdag: "08:00 tot 16:00"
De kop haalt die velden op en zet ze op elke plek waar ze horen. Na de wijziging wordt de website opnieuw gebouwd: alle pagina's worden in één keer klaargemaakt als kant-en-klare HTML, de taal waarin webpagina's zijn geschreven. Hoe dat bouwen werkt en waarom het zo snel is, lees je in het volgende deel over de statische website.
Dat dit goed werkt, is geen toeval. Iemand moet vooraf bedenken welke velden er zijn, hoe ze heten en op welke pagina's ze terugkomen. Dat heet een contentmodel, en een denkfout daarin merk je pas als de site groeit. Zet je het adres van de tweede winkel bijvoorbeeld als losse tekst in de footer in plaats van als veld, dan vergeet je die plek bij de eerstvolgende verhuizing. Staat het adres één keer als veld in de romp, dan past één wijziging alle pagina's tegelijk aan.
Vier manieren om de inhoud van een website te beheren
Headless is één van vier manieren om een website bij te houden. Het verschil zit in waar de inhoud staat, hoe kop en romp samenhangen en wie het werk doet.
| Traditioneel CMS | Websitebouwer | Headless CMS | Geen CMS, wel een vaste beheerder | |
|---|---|---|---|---|
| Voorbeelden | WordPress, Joomla, Drupal | Wix, Squarespace, Webflow | Sanity, Storyblok, Contentful, Strapi | Inhoud in bestanden, zoals bij gouwers.nl |
| Kop en romp | Aan elkaar vast | Aan elkaar vast, bij één platform | Los van elkaar | Los van elkaar |
| Wie past aan | Jij of je team, in het beheerpaneel | Jij, in de editor van het platform | Jij of je team, in het beheerscherm van het CMS | De beheerder, op jouw verzoek |
| Wie houdt de techniek bij | Jij of je bouwer: systeem, thema en plugins | Het platform | Je bouwer, plus de leverancier van het CMS | De beheerder |
| Wat je moet leren | Het beheerpaneel en de plugins | De editor | Het beheerscherm | Niets, je stuurt je wijziging door |
Een traditioneel CMS is alles-in-één en vertrouwd, maar iemand moet het systeem, het thema en de plugins bijhouden. Een websitebouwer neemt dat werk over, maar dan zit je vast aan het platform en zijn editor.
Een headless CMS geeft je redacteuren een los beheerscherm en de bouwer een vrije voorkant. Die vrije voorkant komt niet uit een doos: de sjablonen, de koppeling met het CMS, de bouwstap en de basis voor Google moeten op maat worden gemaakt. Bij de vierde vorm is er geen beheerscherm voor jou: de inhoud staat in bestanden en een vaste beheerder voert je wijzigingen door. Hoe WordPress en headless zich tot elkaar verhouden en welke vragen de keuze bepalen, lees je in headless of WordPress.
API-gebaseerd of Git-gebaseerd: twee soorten headless
Binnen headless zijn er twee hoofdsoorten. Ze verschillen in waar de inhoud wordt bewaard.
API-gebaseerd: de inhoud staat in een online database
Bij een API-gebaseerd CMS staat je inhoud in een database van de leverancier of op een eigen server. Een API is een vaste afspraak waarmee twee systemen gegevens uitwisselen, een soort loket waar de voorkant de inhoud ophaalt. Bekende voorbeelden zijn Sanity, Storyblok, Contentful en Strapi. Je redacteuren werken in een nette beheeromgeving, soms met een visuele editor waarin je de pagina ziet terwijl je typt.
Dit past als meerdere mensen regelmatig zelf inhoud aanpassen, of als dezelfde inhoud naar een website, een app en andere kanalen moet. Daar staat tegenover dat je er een dienst bij hebt, vaak met een abonnement dat meegroeit met het aantal gebruikers of de hoeveelheid inhoud. En iemand moet de koppeling tussen CMS en site bouwen en bijhouden. Welke systemen er zijn en voor wie ze passen, vergelijk ik in headless CMS vergelijken.
Git-gebaseerd: de inhoud staat in bestanden
Bij een Git-gebaseerde opzet staat de inhoud als gewone tekstbestanden in de projectmap van de website, naast de code. Git is versiebeheer: het houdt elke wijziging bij, met tijd en omschrijving, zodat je altijd terug kunt naar een eerdere versie. Er is geen aparte database en geen extra dienst nodig.
Wil je toch zelf iets kunnen aanpassen, dan kan dat met een Git-gebaseerd CMS zoals Decap CMS, TinaCMS of Keystatic. Zo'n beheerscherm slaat je wijziging op als bestand in dezelfde projectmap. Dit is de vorm waarmee ik zelf werk, meestal zonder beheerscherm. Een tekstbestand is makkelijk te lezen, te verhuizen en te controleren, door mensen en door AI. Wanneer zo'n beheerscherm zinvol is, lees je in Git-based CMS.
Headless zonder CMS: een website met een vaste beheerder
De vierde vorm uit de tabel krijgt in deze reeks de meeste aandacht, omdat hij past bij de ondernemer die zijn website goed geregeld wil hebben zonder er zelf tijd in te steken. Je hebt een snelle headless site, maar geen CMS. Er is dus ook geen beheerscherm dat jij moet leren kennen en geen systeem dat jij bij moet houden.
Het werkt zo. Je geeft door wat er anders moet: een nieuwe medewerker op de teampagina, een andere prijs, een extra vacature. Ik pas het aan in de bestanden van de romp en kijk het na voordat het online komt. Een aangepaste prijs staat er zo op; een hele nieuwe pagina bekijk je eerst zelf, en pas als jij tevreden bent, gaat hij live.
Dat dit snel en zorgvuldig kan, komt doordat de inhoud in leesbare bestanden staat en niet achter een inlogscherm in een database. Het typwerk in die bestanden laat ik over aan een codeer-agent; welke wijziging erin komt en of hij klopt, beslis ik. Mét AI, niet dóór AI. Na mijn akkoord wordt de site opnieuw gebouwd en is de nieuwe versie zo'n minuut later te zien.
Voor wie dit past en wat je ervan terugkrijgt, staat in deel 5: website met een vaste beheerder. Hoe ik een wijziging met AI doorvoer en controleer, staat in website aanpassen met AI.
Met één vaste beheerder ben je wel afhankelijk van één persoon. Dat risico kun je klein maken, en dat begint bij de vraag op wiens naam je domein en je hosting staan. Wie het werk overneemt als ik uitval en wat je daarvoor vastlegt, beschrijf ik in het laatste deel over een website bij één beheerder.
Wat er bij een headless website komt kijken
Voor de bezoeker is een headless site eenvoudig: een pagina die meteen laadt. Daarachter zit een rij beslissingen die een standaardthema voor je neemt, en die bij headless iemand bewust moet nemen. Dit regel ik bij de bouw en in het beheer:
- De basis voor Google. Titels, beschrijvingen, een sitemap en nette adressen zitten bij headless in de sjablonen, niet in een plugin. Stap je over van een oude site, dan moet elk oud adres doorverwijzen naar de nieuwe pagina, ook dat van een oude pdf waar andere sites nog naar linken. Welke technische basis Google van een headless site verwacht, staat in headless website en SEO.
- Formulieren en privacy. Een formulier op een statische site heeft een serverfunctie nodig, bescherming tegen spam en een veilige plek voor de gegevens. En statistieken die bezoekers volgen, mogen pas meten als de bezoeker daar in de cookiemelding mee instemt.
- Snelheid die blijft. Foto's en video's op het juiste formaat, en geen scripts die niets toevoegen.
- Toegankelijkheid. Duidelijke koppen, genoeg contrast, beschrijvingen bij afbeeldingen, ook bruikbaar met alleen een toetsenbord.
- Onderhoud van de bouwpakketten. De live site heeft geen plugins, maar de software waarmee de site wordt gebouwd, krijgt updates. In het beheer neem ik dat mee: jij merkt er niets van.
- Domein, DNS en mail bij de livegang. Voordat het domein naar de nieuwe site gaat, moet vastliggen welke instellingen er nu op staan en langs welke weg de mail loopt. Sla je dat over, dan merk je het pas als er mail zoekraakt.
Geen van die punten is moeilijk om op te noemen. Ze goed doen, op elke pagina en bij elke wijziging opnieuw, is waar het vak zit. Een fout zie je bovendien vaak niet meteen: een vergeten doorverwijzing merk je pas later, aan minder bezoekers uit Google.
Drie misverstanden over headless
Rond headless hangen een paar hardnekkige ideeën. Drie die vaak terugkomen:
Headless is alleen voor grote bedrijven. Dat beeld komt van de dure API-gebaseerde systemen voor grote merken met veel kanalen. Een headless site met de inhoud in bestanden heeft geen CMS-licentie nodig en past ook bij een bedrijfswebsite van tien pagina's.
Headless is hetzelfde als statisch. Niet precies. Headless zegt iets over waar de inhoud staat: los van de vormgeving. Statisch zegt iets over hoe pagina's worden geleverd: vooraf gebouwd in plaats van per bezoek samengesteld. In de praktijk gaan ze vaak samen, maar een headless site kan ook pagina's per bezoek opbouwen.
Met AI zet je zo'n site zelf in een middag neer. AI typt snel code, dat klopt. Maar een codeer-agent bouwt net zo makkelijk een site die er goed uitziet en waar onder de motorkap van alles ontbreekt: doorverwijzingen, een zorgvuldig formulier, koppen die een schermlezer begrijpt. Bepalen wat er gebouwd moet worden en controleren of het klopt, is het eigenlijke werk.
Of headless bij jou past, hangt af van je situatie. De sterke en zwakke kanten zet ik op een rij in headless CMS: voordelen en nadelen.
Conclusie: headless scheidt inhoud en vormgeving, bouw en beheer zijn vakwerk
Een headless CMS bewaart je inhoud los van de vormgeving. Daardoor kan de voorkant snel, licht en vrij worden gebouwd en kan dezelfde inhoud op meer plekken terugkomen. Of je daarvoor een API-gebaseerd CMS, een Git-gebaseerd beheerscherm of helemaal geen CMS kiest, hangt af van wie je site bijhoudt en hoe vaak.
In deze reeks werk ik elk onderdeel uit. Dit zijn alle twintig delen:
- Wat is een headless CMS? (dit artikel)
- Statische website
- Voordelen en nadelen van headless
- Headless of WordPress
- Website met een vaste beheerder
- Website aanpassen met AI
- Page builder of code
- Wijziging op je website doorgeven
- Staging-omgeving
- Hoe snel kan een nieuwe website live?
- Waarom een statische website lastig te hacken is
- Headless website en SEO
- Contentmodel
- Headless CMS vergelijken
- Git-based CMS
- Headless WordPress
- Headless commerce
- Wat kost een headless website?
- Van WordPress naar headless
- Website bij één beheerder
Wil je het werk aan je website uit handen geven, dan is een headless site met een vaste beheerder de logische keuze. Jij levert de inhoud en neemt de beslissingen. Ik bouw de site als statische maatwerksite met Eleventy, meestal op Netlify, en voer daarna elke wijziging voor je door. Lees verder bij deel 2 over de statische website. Wil je zien hoe ik werk? Bekijk dan het pitchdeck.
Veelgestelde vragen
Wat betekent headless in headless CMS?
Headless betekent letterlijk zonder hoofd. Het hoofd is de voorkant van een website: de vormgeving en alles wat de bezoeker ziet. Een gewoon CMS levert inhoud en vormgeving samen. Een headless CMS levert alleen de inhoud, zoals teksten, afbeeldingen en gegevens, en laat de vormgeving over aan een apart gebouwde voorkant. Die voorkant haalt de inhoud op en toont hem. Zo kan dezelfde inhoud ook in een app of op een ander kanaal terechtkomen.
Wat zijn voorbeelden van een headless CMS?
Bekende API-gebaseerde voorbeelden zijn Sanity, Storyblok, Contentful en Strapi. Daar staat je inhoud in een online database en haalt de website hem op via een koppeling. Daarnaast zijn er Git-gebaseerde systemen zoals Decap CMS, TinaCMS en Keystatic. Die geven je een beheerscherm, maar slaan je wijzigingen op als bestanden in de projectmap van de website. Je kunt ook zonder beheerscherm werken: dan staat de inhoud in bestanden en voert een vaste beheerder je wijzigingen door. Zo werk ik met de maatwerksites die ik bouw.
Is WordPress een headless CMS?
Standaard niet. WordPress is een traditioneel CMS: beheer, database en vormgeving zitten in één systeem. WordPress heeft wel een REST API, een koppeling waarmee andere toepassingen je inhoud kunnen ophalen. Daarmee kun je WordPress als headless CMS gebruiken: je beheert in het vertrouwde beheerpaneel en een apart gebouwde site toont de inhoud. Dat heet headless WordPress. Het nadeel is dat je dan twee systemen onderhoudt en dat veel plugins aan de voorkant niet meer werken.
Is een headless CMS geschikt voor een kleine bedrijfswebsite?
Ja, zeker als je site niet dagelijks verandert en je het bijhouden liever uit handen geeft. Je hebt dan geen betaald CMS nodig: de inhoud staat in bestanden en een vaste beheerder voert je wijzigingen door. Voor de maatwerksites die ik bouw, ben ik die beheerder. Minder geschikt is het als je zelf vaak pagina's wilt bouwen, of als je een webshop hebt die leunt op kant-en-klare plugins. De bouw is maatwerk en kost meer dan een standaardthema: maatwerk websites bouw ik vanaf € 3.500.
Benieuwd hoe ik dit in de praktijk aanpak?
Het pitchdeck laat de hele werkwijze zien.
Geschreven door Dennis Boekhout
Marketing freelancer uit 's-Hertogenbosch. Volg op LinkedIn (opent in een nieuw tabblad)
