Serverless functies: een backend zonder eigen server
In dit artikel
Serverless betekent dat je code draait op een server die je niet zelf beheert, en dat je betaalt voor gebruik in plaats van voor een server die de hele dag aanstaat. Een serverless functie is een klein stukje code dat wakker wordt zodra er een verzoek binnenkomt, bijvoorbeeld een ingevuld formulier, en daarna weer stilvalt. Zo krijgt een statische website toch een backend, voor formulieren, betalingen en geheime sleutels. De functies zelf kosten weinig; het vakwerk zit in beveiliging, limieten en opslag. Ik zet ze in waar een site ze nodig heeft.
Wat betekent serverless?
Serverless betekent letterlijk zonder server, maar dat klopt niet helemaal. Er draait wel degelijk een server. Alleen huur, beheer en update jij die niet zelf. Er wordt een stukje code aangeleverd en de host zorgt dat het draait wanneer het nodig is.
Vergelijk het met een monteur op afroep in plaats van iemand in vaste dienst. Een eigen server is iemand die de hele dag klaarzit, ook als er niets te doen is, en die je moet inwerken en bijhouden. Een serverless functie is de monteur die alleen komt als je belt, het klusje doet en weer vertrekt. Je betaalt voor de klus, niet voor het wachten.
Zo'n stukje code heet een functie. Het wordt wakker als er een verzoek binnenkomt, zoals een verstuurd formulier, een betaling die moet worden gestart of een bericht van een ander systeem. Het doet zijn werk, stuurt een antwoord en stopt. Bij Netlify heten ze Netlify Functions, bij Vercel Vercel Functions en bij Cloudflare Workers. Bij Amazon Web Services heet de dienst Lambda.
Voor een statische website is dit de ontbrekende schakel. De pagina's zijn vooraf gebouwd en hebben geen server nodig. Maar een formulier verwerken of een betaling starten, kan niet in de browser van de bezoeker. Daar is een backend voor nodig: de kant van een website die de bezoeker niet ziet. Serverless functies leveren die backend zonder dat er een eigen server bij komt. In mijn projecten blijft alles statisch wat statisch kan, en komen er alleen functies bij waar de site ze echt nodig heeft. Waarom een site uit vooraf gebouwde pagina's zo snel en veilig is, lees je in statische website.
Drie voorbeelden van wat een serverless functie doet
Een formulier verwerken
Een bezoeker vult je contactformulier in en klikt op versturen. De functie ontvangt de gegevens, controleert of alle velden kloppen en of het geen spam is, en stuurt de aanvraag door per mail, naar je CRM of naar een opslag. De bezoeker krijgt een bevestiging.
Dat klinkt eenvoudig, maar daar zit meer in dan het lijkt. Een functie zonder goede controle is een open deur: bots kunnen er duizenden berichten op afvuren, en elke aanroep telt mee in je tegoed. En een functie die halverwege vastloopt, moet de bezoeker een nette foutmelding geven in plaats van te doen alsof alles verstuurd is.
Een betaling starten
Wil je op een statische site iets verkopen, zoals een workshop of een cadeaubon, dan moet er een betaling worden aangemaakt bij een betaalprovider. Dat vraagt een geheime sleutel en mag dus niet in de browser gebeuren. De functie maakt de betaling aan, krijgt een betaallink terug en stuurt de bezoeker daarheen. Na het betalen meldt de provider de uitkomst met een webhook, die weer door een functie wordt opgevangen. Hoe dat seintje werkt, lees je bij wat is een webhook. Welke betaalprovider past, staat in Mollie of Stripe.
Een geheime sleutel verbergen
Veel diensten werken met een API-sleutel: een geheime code waarmee je site bij een andere dienst mag aankloppen, bijvoorbeeld bij een AI-model, een routeplanner of je boekhoudpakket. Alles wat in de browser staat, kan een bezoeker lezen. De functie werkt daarom als tussenpersoon. De browser vraagt de functie om iets, de functie voegt de sleutel toe en stelt de vraag aan de dienst. De sleutel verlaat de server nooit. Hoe je zulke sleutels bij een koppeling veilig houdt, komt aan bod in wat is een API-koppeling.
Serverless functies, edge functions en Cloudflare Workers
Er zijn twee smaken. Gewone serverless functies draaien in één datacenter, dat bij sommige hosts te kiezen is. Edge functions draaien op een netwerk van servers verspreid over de wereld, op de plek die het dichtst bij de bezoeker ligt. Die zijn snel voor kleine taken, zoals een bezoeker doorsturen naar de juiste taalversie, maar hebben strengere limieten. Cloudflare Workers werken op die tweede manier.
| Netlify Functions | Netlify Edge Functions | Cloudflare Workers | Vercel Functions | |
|---|---|---|---|---|
| Waar draait het? | Eén regio, standaard in de VS (Ohio) | Dicht bij de bezoeker | Dicht bij de bezoeker | Standaard in de VS (Washington), regio te kiezen |
| Goed voor | Formulieren, betalingen, koppelingen | Doorsturen, personaliseren, kopregels | Kleine, snelle taken bij elk verzoek | Sites op Vercel, vaak met Next.js |
| Hoe het wordt gerekend | Rekentijd en verzoeken, uit je maandtegoed in credits | Telt mee als webverzoek | Gratis 100.000 verzoeken per dag, daarna Workers Paid | Hobby: 1 miljoen aanroepen per maand, alleen niet-commercieel |
Stand november 2026, volgens de officiële documentatie. Prijzen en limieten veranderen regelmatig. Welke host en welke opzet bij een project past, kies ik op basis van wat de site moet doen; meestal is dat Netlify.
Kosten en limieten
Voor een gewone bedrijfssite kosten serverless functies weinig. Je betaalt voor het aantal aanroepen en voor de rekentijd, en een formulier dat een paar keer per dag wordt verstuurd, gebruikt bijna niets.
Een rekenvoorbeeld bij Netlify. Netlify rekent rekentijd in GB-uren: het geheugen van de functie maal de tijd dat hij draait. Dat kost 10 credits per GB-uur, plus 2 credits per 10.000 verzoeken. Neem een formulierfunctie met het standaardgeheugen van 1 GB, die per inzending een halve seconde draait. Duizend inzendingen samen zijn 500 seconden, ongeveer 0,14 GB-uur. Dat is zo'n 1,4 credit, plus 0,2 credit voor de verzoeken. Op een gratis tegoed van 300 credits per maand valt dat in het niet.
Wat bij Netlify sneller optelt dan de functies zelf, is het publiceren: elke publicatie van de live site kost 15 credits, en daarnaast tellen dataverkeer en verzoeken mee. Is het tegoed op, dan gaan je sites op pauze. Wat de pakketten van Netlify, Vercel en Cloudflare kosten en hoe het tegoed werkt, vergelijk ik in statische website hosten.
Daarnaast mag een functie niet eindeloos doorlopen. Bij Netlify gelden standaard deze grenzen (stand november 2026):
- maximaal 60 seconden voor een gewone functie;
- maximaal 15 minuten voor een achtergrondfunctie, die direct antwoordt en daarna doorwerkt;
- maximaal 30 seconden voor een functie die op een vast tijdstip draait;
- maximaal 6 MB aan gegevens per verzoek en antwoord; voor geüploade bestanden is dat in de praktijk zo'n 4,5 MB.
Voor een formulier is dat ruim voldoende. Voor het omzetten van video's of het maken van lange rapporten niet; daar zijn achtergrondfuncties of andere diensten voor. Wie dat pas na de bouw ontdekt, bijvoorbeeld bij een uploadformulier voor grote foto's, moet een deel opnieuw opzetten.
Koude start: waarom de eerste aanroep soms trager is
Een functie die een tijd niet gebruikt is, moet bij de eerste aanroep eerst worden klaargezet: de code wordt geladen en de omgeving gestart. Dat heet een koude start. Daarna blijft de functie een tijdje warm en gaan volgende aanroepen sneller.
Volgens de documentatie van AWS Lambda komt een koude start daar bij minder dan 1% van de aanroepen voor, en duurt hij van minder dan 100 milliseconden tot meer dan een seconde. Koude starts zijn vaker bij functies die weinig worden aangeroepen. Op een drukke functie merk je er dus weinig van. Op een rustige bedrijfssite, waar het formulier een paar keer per dag wordt gebruikt, kan bijna elke aanroep een koude start zijn.
Voor een formulier is een seconde extra wachten geen ramp, zolang de bezoeker ziet dat er iets gebeurt. Daarom hoort er een melding als 'Bezig met versturen' op de knop. Een functie die klein blijft en weinig externe pakketten laadt, start bovendien sneller. Cloudflare zegt dat Workers door hun opbouw geen last hebben van het soort koude start dat je bij virtuele machines ziet.
Gegevens opslaan: een functie onthoudt niets
Een serverless functie heeft geen geheugen. Na elke aanroep begint hij met een schone lei. Wat bewaard moet worden, zoals een inzending of een bestelling, moet de functie dus ergens anders neerzetten. Er zijn drie gangbare plekken:
- Doorsturen. Per mail of naar een ander systeem, zoals je CRM. De functie bewaart zelf niets. Simpel, maar gewone mail is geen veilig vervoermiddel voor gevoelige gegevens.
- Een eenvoudige opslag bij je host. Netlify Blobs is zo'n opslag: een plek voor bestanden en losse gegevens, aan te spreken vanuit je functies en bedoeld voor vaak lezen en af en toe schrijven. Genoeg voor de inzendingen van een formulier of een kleine lijst.
- Een database. Nodig als gegevens doorzocht moeten worden, aan elkaar gekoppeld of door veel gebruikers tegelijk bijgewerkt. Welke opties er zijn, zet ik op een rij in gegevens opslaan voor je web-app.
Gaat het om persoonsgegevens, dan doet het ertoe waar functies en opslag staan. Netlify Blobs bewaart gegevens in één regio. Voor opslag die voor de hele site geldt, is dat standaard een regio in de VS, maar er is ook een regio in Frankfurt te kiezen. Netlify Functions draaien standaard in de VS; een Europese regio kiezen kan op de Pro- en Enterprise-abonnementen. Worden gevoelige gegevens versleuteld voordat ze worden opgeslagen, dan wordt de vraag waar ze staan een stuk minder spannend. Wat de AVG in jouw situatie vraagt, is een juridische vraag; dit is uitleg, geen advies.
Uit de praktijk: het versleutelde inschrijfformulier van een tandartspraktijk
Op de nieuwe website die ik voor een tandartspraktijk met twee locaties bouwde, staat een inschrijfformulier voor nieuwe patiënten. Daarop vullen nieuwe patiënten hun persoonsgegevens in, dus de lat lag hoog. Serverfuncties, in dit geval Netlify Functions, verwerken het formulier en het beheer van de inschrijvingen. De versleutelde inzendingen worden opgeslagen in Netlify Blobs.
Wat de patiënt invult, wordt al in zijn eigen browser versleuteld. De serverfunctie krijgt dus alleen een dichte envelop en legt die ongeopend in de opslag. Openen kan alleen de praktijk; ook ik kan als bouwer de inschrijvingen niet lezen.
Het beheer, waar de praktijk de inschrijvingen opent, loopt ook via serverfuncties. Het werkt met één beheerwachtwoord en een herstelcode; waar je bij zo'n beheerinlog op let, staat in inloggen op je website beveiligen.
Dit is het soort onderdeel waar het vakwerk zit. Een fout in de versleuteling of de beheerinlog zie je niet aan de buitenkant, maar de gevolgen zijn groot. Hoe dat versleutelen in de browser technisch in elkaar zit, werk ik uit in het artikel over formulieren met gevoelige gegevens. Waarom een statische site met een paar functies weinig aanknopingspunten biedt voor aanvallers, staat in de beveiliging van headless en statische sites.
Wanneer serverless niet de goede keuze is
Serverless functies zijn sterk voor korte, losse taken. Ze passen minder goed bij:
- Lange of zware klussen, zoals video's omzetten of grote bestanden verwerken. De tijdslimieten zitten dan in de weg.
- Constante drukte, waarbij een functie de hele dag door draait. Dan kan een gewone server goedkoper uitvallen.
- Een open verbinding, zoals een livechat waarbij de server berichten naar de bezoeker blijft sturen.
- Veel samenhangende gegevens en logica, zoals een groot klantportaal. Dan is eerder een volwaardige backend met een database nodig.
Denk ook aan afhankelijkheid. De code van een functie is grotendeels gewoon JavaScript, maar de manier waarop hij wordt aangeroepen, ingesteld en gegevens opslaat, verschilt per host. Verhuizen kan, maar het is werk. Daarom houd ik functies klein en overzichtelijk, zodat een verhuizing te overzien blijft. De code staat bovendien op jouw naam of onder jouw volledige toegang, dus je kunt hem meenemen naar een andere host of bouwer.
Conclusie: serverless geeft een statische site precies genoeg backend
Een serverless functie is een klein stukje code dat alleen draait als er werk is, op een server die je niet zelf beheert. Daarmee krijgt een statische website een backend voor formulieren, betalingen en geheime sleutels, zonder eigen server. De kosten van de functies zelf zijn voor een bedrijfssite meestal te verwaarlozen. Het werk zit in wat je niet ziet: spam tegenhouden, fouten netjes afvangen, de limieten van je abonnement, de regio van functies en opslag en het versleutelen van gevoelige gegevens.
Voor jou betekent dat: hoe een functie werkt, hoef je niet te weten. Wel dat iemand de keuzes erachter zorgvuldig maakt. Ik bepaal waar een functie nodig is, bouw hem en houd hem daarna in het beheer bij. Een site met zulke onderdelen is maatwerk; maatwerk websites bouw ik vanaf € 3.500.
Wil je weten hoe je gevoelige gegevens via een formulier goed beschermt? Lees dan gevoelige gegevens via je websiteformulier. Wil je weten wat een website bij mij kost? Download de prijslijst.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen serverless en een gewone server?
Bij een gewone server huur je een machine die dag en nacht draait. Je betaalt per maand, ook als er niets gebeurt, en jij of je webbouwer zorgt voor updates, beveiliging en opschalen. Bij serverless worden alleen losse stukjes code aangeleverd. De host start ze als er een verzoek binnenkomt en zet ze daarna weer stil. Je betaalt voor gebruik en er hoeft geen besturingssysteem te worden bijgehouden. Het nadeel is minder vrijheid: er gelden tijdslimieten, een functie onthoudt niets en de opzet verschilt per host.
Zijn Netlify Functions gratis?
Tot op zekere hoogte. Functies verbruiken bij Netlify credits uit je maandtegoed: 10 credits per GB-uur rekentijd, plus de verzoeken. Het gratis pakket heeft 300 credits per maand (stand november 2026). Voor een formulier dat een paar keer per dag wordt verstuurd, is dat een fractie van het tegoed. Het publiceren tikt sneller aan: elke publicatie van je live site kost 15 credits. Is het tegoed op, dan gaan je sites op pauze, en in het gratis pakket kun je geen credits bijkopen.
Wat is een edge function?
Een edge function is een serverless functie die niet in één datacenter draait, maar op een netwerk van servers verspreid over de wereld, op de plek die het dichtst bij de bezoeker ligt. Daardoor reageert hij snel. Edge functions zijn handig voor kleine taken bij elk bezoek, zoals een bezoeker doorsturen naar de juiste taalversie, een kopregel toevoegen of een A/B-test uitvoeren. Voor zwaarder werk, zoals een formulier verwerken met een koppeling naar een ander systeem, wordt meestal een gewone serverless functie gebruikt.
Mag je persoonsgegevens verwerken met serverless functies?
Dat kan, maar je bent zelf verantwoordelijk voor hoe het gebeurt. Let op drie dingen: waar de functies en de opslag draaien, welke afspraken je met de host hebt, zoals een verwerkersovereenkomst, en of gevoelige gegevens versleuteld worden. Bij veel hosts draaien functies standaard in de Verenigde Staten; vaak is een Europese regio te kiezen, soms alleen op een betaald abonnement. Worden gegevens al in de browser versleuteld, dan kan de host ze niet lezen. Dit is uitleg, geen juridisch advies.
Benieuwd hoe ik dit in de praktijk aanpak?
Het pitchdeck laat de hele werkwijze zien.
Geschreven door Dennis Boekhout
Marketing freelancer uit 's-Hertogenbosch. Volg op LinkedIn (opent in een nieuw tabblad)
