Momenteel neem ik geen nieuwe klanten aan +31 6 301 963 14 dennis@gouwers.nl
Webdevelopment

Wat is deployen? Zo komt een wijziging van laptop naar live

Bijgewerkt op 9 min leestijd

In dit artikel

Deployment betekent dat je een nieuwe versie van je website live zet: de bestanden worden gebouwd, gecontroleerd en gepubliceerd, zodat bezoekers de nieuwe versie zien. Deployen is het werkwoord. Bij een moderne statische website gebeurt dat automatisch zodra een wijziging is vastgelegd. De nieuwe versie gaat in één keer live, nooit half. Mislukt het bouwen, dan blijft de oude versie gewoon staan. Bij de sites die ik bouw duurt bouwen en publiceren ongeveer een minuut.

Deployment betekenis: wat is deployen precies?

Het Engelse werkwoord to deploy betekent inzetten of in stelling brengen. In de softwarewereld betekent het: een nieuwe versie in gebruik nemen. Voor een website komt het neer op live zetten. Een deployment, vaak afgekort tot deploy, is zowel de handeling als een specifieke gepubliceerde versie. Je hoort developers dus zeggen dat ze iets gaan deployen, maar ook dat de deploy van dinsdag een fout bevatte.

Deployen beslaat alles tussen het moment dat een wijziging klaar is en het moment dat een bezoeker hem ziet. Vroeger was dat handwerk: bestanden gingen één voor één met een FTP-programma naar de server. Bij WordPress wordt een tekst direct op de live site aangepast. Bij een moderne statische website is het een vaste, automatische route. Die route beschrijf ik hieronder, zodat je weet wat er gebeurt als je beheerder zegt dat je wijziging live staat, en waarom dat zo betrouwbaar is.

Van laptop naar live in zes stappen

Bij een statische site bestaan inhoud en vormgeving uit gewone bestanden, en die staan onder versiebeheer. Een wijziging volgt dan meestal deze zes stappen:

  1. Wijzigen. De bestanden worden aangepast: een tekst in Markdown, een gegeven in een databestand, een stuk opmaak.
  2. Lokaal bekijken. De site draait op de computer van wie de wijziging maakt, zodat die te zien is voordat iemand anders hem ziet.
  3. Vastleggen. De wijziging wordt opgeslagen in Git, met een korte uitleg erbij die ook een niet-programmeur begrijpt. Waarom dat logboek zo waardevol is, staat in Git en versiebeheer.
  4. Doorsturen. De wijziging gaat naar de centrale opslag van het project, bijvoorbeeld op GitHub.
  5. Bouwen. De host krijgt een seintje, haalt de nieuwste versie op en bouwt de site.
  6. Publiceren. De nieuwe versie gaat in één keer live en de kopieën op het netwerk van de host worden ververst.

Stap 5 en 6 gaan vanzelf. In het logboek van de host ziet dat er ongeveer zo uit. Een voorbeeld, vereenvoudigd en vertaald:

10:42:01  Nieuwe wijziging: "Openingstijden rond kerst aangepast"
10:42:03  Pakketten installeren
10:42:21  Site bouwen
10:42:38  148 pagina's gemaakt
10:42:41  Controles uitgevoerd
10:42:55  Gepubliceerd, de nieuwe versie is live

Dat het zo snel gaat, komt doordat de route vooraf goed is ingericht: de bouwopdracht, de controles, de instellingen van de host. Dat inrichten gebeurt één keer, bij de bouw van de site. Bewaart een site zijn inhoud in een apart beheersysteem, dan kan een nieuwe publicatie daar ook automatisch een build starten, via een webhook: een seintje van het ene systeem naar het andere. Hoe zo'n seintje werkt, leg ik uit in wat is een webhook.

Bouwen: van bronbestanden naar een kant-en-klare site

Bouwen, ook wel de build genoemd, is de stap waarin losse bronbestanden een complete website worden. Een static site generator, zoals Eleventy, neemt de teksten, de databestanden en de sjablonen en maakt daar voor elke pagina een kant-en-klaar HTML-bestand van. Tijdens het bouwen kunnen ook afbeeldingen worden verkleind, stylesheets worden ingekort en een sitemap worden gemaakt. Welke generators er zijn en hoe je kiest, staat in static site generator kiezen.

Het resultaat is een map met gewone bestanden die de host op zijn netwerk zet. Een bezoeker krijgt die bestanden direct, zonder dat er per bezoek iets hoeft te worden uitgerekend. Dat is het grote verschil met WordPress, dat een pagina vaak pas opbouwt als iemand erom vraagt. Wat dat verschil oplevert aan snelheid en veiligheid, staat in statische website: wat is het.

Bij het bouwen worden ook de pakketten geïnstalleerd waar de site op leunt: stukjes code van anderen, zoals de generator zelf. Die draaien alleen tijdens het bouwen, niet op de live site. Ze moeten wel worden bijgehouden, zoals je leest in updates in een maatwerk website.

CI/CD in gewone taal

Rond deployen hoor je veel afkortingen. De bekendste is CI/CD. CI, continuous integration, betekent dat elke wijziging automatisch wordt samengevoegd en gecontroleerd. CD, continuous delivery of continuous deployment, betekent dat elke goedgekeurde wijziging automatisch klaarstaat of zelfs automatisch live gaat. Samen vormen ze een bouwstraat: een vaste, automatische route van wijziging naar live site.

Een bedrijfswebsite heeft geen zwaar systeem nodig: de bouwstraat van een host als Netlify doet het meeste werk. Het vakwerk zit in wat erbij komt. Welke controles draaien er, bijvoorbeeld een test die kapotte links opspoort of een automatische toegankelijkheidscontrole? Wat gebeurt er als een controle faalt? En staan geheime sleutels voor externe diensten in de instellingen van de host, in plaats van in de projectmap waar ze niet horen? Slaagt een controle niet, dan gaat de wijziging niet live.

Begrip In gewone taal Bij een statische site
Build De site in elkaar zetten De generator maakt HTML van de bestanden
Deploy De nieuwe versie live zetten De host zet de build in één keer online
CI Elke wijziging automatisch samenvoegen en controleren Bouwen en testen na elke wijziging
CD Elke goedgekeurde wijziging automatisch klaarzetten of publiceren Publiceren zodra de build slaagt
Atomic deploy Alles of niets Bezoekers zien de oude of de nieuwe versie, nooit een mengsel
Rollback Terug naar een eerdere versie Een eerdere deploy opnieuw publiceren
Deploy preview Voorbeeldversie op een apart adres Een eigen adres per wijziging, om te bekijken voor het live gaat

Die voorbeeldversies zijn een onderwerp op zich. Hoe ze worden gebruikt om een wijziging eerst te bekijken, zie je in staging-omgeving: eerst een voorbeeldversie, dan live.

Elke publicatie in één keer: nooit een halve site

Een statische host zet een nieuwe versie niet bestand voor bestand online. Hij zet de complete nieuwe versie klaar naast de oude, en schakelt pas om als alles er staat. Dat heet een atomic deploy, een ondeelbare publicatie. Een bezoeker krijgt de oude of de nieuwe versie, nooit een mengsel van beide.

Dat klinkt vanzelfsprekend, maar het is het niet. Worden bestanden met FTP geüpload, dan is er een moment waarop de nieuwe HTML al online staat en de nieuwe stylesheet nog niet. Wie op dat moment langskomt, ziet een pagina zonder opmaak of met kapotte onderdelen. Bij WordPress zie je tijdens een update soms even een melding dat de site in onderhoud is.

Bij elke nieuwe publicatie ververst de host ook de kopieën op zijn netwerk, zodat bezoekers niet nog een tijd de oude versie krijgen. Waarom je een wijziging soms toch even niet ziet, staat in caching uitgelegd.

Terug naar de vorige versie, en wat daarna moet

Omdat elke deploy een complete, losse versie is, bewaart de host de vorige versies ook. Gaat er na een publicatie iets mis, dan kan een eerdere versie direct terug. Volgens de documentatie van Netlify over het beheren van deploys wordt er daarbij niets opnieuw gebouwd en gaat de eerdere versie meteen weer live. Bij Netlify kost zo'n stap terug ook geen credits.

Daar zit wel een addertje. Publiceert de host automatisch na elke wijziging, dan overschrijft de volgende wijziging de teruggezette versie weer. De fout moet dus ook in de projectmap worden hersteld, anders komt hij bij de volgende publicatie gewoon terug. In Git is een eerdere wijziging netjes ongedaan te maken, met een omschrijving erbij, zodat later nog te zien is wat er is teruggedraaid en waarom. Moet er tijdelijk niets automatisch worden gepubliceerd, dan kan de huidige versie bij Netlify worden vastgezet.

Wie alleen de oude versie terugzet en de rest vergeet, ziet de fout een week later terugkomen. Dat soort samenhang neem ik in het beheer mee: de stap terug en het herstel in de projectmap horen bij elkaar.

Wat als het bouwen mislukt?

Mislukt de build, dan wordt er niets gepubliceerd. De vorige versie blijft gewoon online en bezoekers merken er niets van. In het logboek van de host staat waar het misging. Veelvoorkomende oorzaken:

  • een tikfout in een databestand of in de gegevens bovenaan een pagina, zoals een vergeten aanhalingsteken;
  • een verwijzing naar een afbeelding of bestand dat niet bestaat;
  • een update van een pakket die anders werkt dan de vorige versie;
  • een verlopen sleutel voor een externe dienst waar de build gegevens ophaalt;
  • een build die te lang duurt en door de host wordt afgebroken.

De oplossing is steeds hetzelfde: de fout herstellen, opnieuw vastleggen en opnieuw bouwen. Het lezen van zo'n logboek en het vinden van de oorzaak is wel vakwerk. Bij Netlify kost een mislukte publicatie geen credits.

Het eigenlijke risico zit dus niet in een mislukte build, maar in een geslaagde build met een inhoudelijke fout. De techniek controleert of de site gebouwd kan worden, niet of de openingstijden kloppen. Daarvoor is een controle door een mens nodig. Een mislukte build haalt je site ook niet offline. Is je site onbereikbaar, kijk dan naar de andere oorzaken in website ligt plat.

Deployen met AI: sneller typen, dezelfde controle

Het aanpassen van de bestanden laat ik doen door een codeer-agent. Voor de route naar live maakt dat niets uit. Ook zijn werk wordt pas vastgelegd nadat ik de wijziging heb nagekeken, en daarna volgt dezelfde route als hierboven: bouwen, controleren, in één keer publiceren.

Voor jou blijft het eenvoudig. Een kleine correctie gaat na mijn controle meteen door deze route. Een nieuwe pagina of functie zet ik eerst op een voorbeeldadres, en pas na jouw akkoord gaat die naar de live site.

AI maakt het werk sneller, maar verandert niets aan het vangnet. Een publicatie gaat nog steeds in één keer live, een mislukte build raakt de live site niet en een eerdere versie kan nog steeds direct terug. Een volledige ronde met AI, van verzoek tot controle, beschrijf ik in website aanpassen met AI.

Conclusie: deployen is een vaste route met een vangnet

Deployen betekent een nieuwe versie van je website live zetten. Bij een moderne statische site is dat een vaste, automatische route: wijzigen, vastleggen in Git, bouwen en in één keer publiceren. Dat geeft drie zekerheden. Bezoekers zien nooit een halve site, een mislukte build laat de oude versie gewoon staan en een eerdere versie kan direct terug. Wat de techniek niet controleert, is of de inhoud klopt. Daarom blijft een controle door een mens voor elke publicatie nodig.

Voor jou betekent dat: je hoeft van deze route niets te weten om er profijt van te hebben, zolang iemand hem goed heeft ingericht en elke wijziging controleert. Ik richt die route in als ik je site bouw, en in het beheer gaat elke wijziging erdoorheen, met mijn controle ervoor. Wil je weten hoe een grotere wijziging eerst als voorbeeldversie te zien is, lees dan staging-omgeving. En wil je weten hoe ik werk, download dan het pitchdeck.

Veelgestelde vragen

Wat betekent CI/CD?

CI staat voor continuous integration: elke wijziging wordt automatisch samengevoegd met de rest van het project en gecontroleerd, zodat fouten vroeg opvallen. CD staat voor continuous delivery of continuous deployment. Bij delivery staat elke goedgekeurde wijziging automatisch klaar om te publiceren, bij deployment gaat hij ook automatisch live. Voor een kleine website is de bouwstraat van de host meestal de hele CI/CD: na elke wijziging bouwt hij de site, voert hij controles uit en publiceert hij het resultaat.

Wat is het verschil tussen deployen en releasen?

Deployen is de techniek: een nieuwe versie van de code op de server of het netwerk zetten. Releasen is het moment waarop gebruikers iets nieuws te zien krijgen. Bij een gewone website vallen die twee samen. Bij grotere webapps zijn ze soms los: een nieuwe functie staat al online maar is nog uitgeschakeld, en gaat pas later aan voor een deel van de gebruikers of voor iedereen. Zo kun je in alle rust publiceren en het moment van de release zelf kiezen.

Hoe lang duurt een deployment?

Bij een kleine statische site gaat het vaak binnen een paar minuten; mijn eigen sites staan meestal zo'n minuut na de wijziging live. Hoe groter de site en hoe meer er tijdens het bouwen gebeurt, zoals duizenden pagina's of veel afbeeldingen omzetten, hoe langer het duurt. Een WordPress-site kent geen bouwstap: een tekstwijziging staat direct live. Een update van een plugin of thema is daar wel een soort deployment, maar dan zonder automatische controle vooraf en zonder vaste manier om terug te gaan.

Kan een deployment mijn website offline halen?

Bij een statische host niet zomaar. Een nieuwe versie gaat pas live als de build volledig is geslaagd, en dan in één keer. Mislukt de build, dan blijft de oude versie staan. Wat wel kan: een build slaagt, maar er zit een inhoudelijke fout in, zoals een verkeerde tekst, een kapotte link of een formulier dat niet meer verstuurt. Die fout staat dan live. Daarom wordt een wijziging gecontroleerd voordat hij live gaat, en kan bij een fout de vorige versie direct terug, zonder opnieuw te bouwen.

Benieuwd hoe ik dit in de praktijk aanpak?

Het pitchdeck laat de hele werkwijze zien.

Geschreven door

Marketing freelancer uit 's-Hertogenbosch. Volg op LinkedIn (opent in een nieuw tabblad)