Momenteel neem ik geen nieuwe klanten aan +31 6 301 963 14 dennis@gouwers.nl
Webdevelopment

Gevoelige gegevens via je websiteformulier: zo bescherm je ze

Bijgewerkt op 11 min leestijd

In dit artikel

Een formulier beveiligen waarop mensen gevoelige gegevens invullen, zoals gezondheidsinformatie of een BSN, begint bij een simpele vraag: wie kan het onderweg en daarna lezen? Https is het minimum, maar een gewone mail met de inhoud is daarna nog steeds een zwakke schakel. De sterkste aanpak is versleutelen in de browser van de bezoeker, zodat alleen de ontvanger het kan openen. Zo'n formulier bouwde ik voor een tandartspraktijk: zelfs ik kan de inschrijvingen niet lezen.

Welke gegevens zijn gevoelig?

Niet elk formulier vraagt om zware beveiliging. Een naam, een mailadres en een vraag over je openingstijden zijn persoonsgegevens, maar geen gevoelige. Een formulier beveiligen wordt pas echt belangrijk als je gegevens vraagt waarmee iemand schade kan oplopen als ze op straat komen te liggen.

De privacywet (AVG) en andere Nederlandse wetten noemen een paar groepen waar extra regels voor gelden:

Gegeven Voorbeeld op een formulier Wat de regels zeggen
Gezondheid Klachten, medicijnen, allergieën, eerdere behandelingen Bijzonder persoonsgegeven: verwerken is verboden, tenzij een van de uitzonderingen uit de AVG geldt
BSN Inschrijving bij een zorgverlener Organisaties buiten de overheid mogen het alleen gebruiken als een wet dat regelt, zoals in de zorg
Kopie identiteitsbewijs Upload van paspoort of id-kaart Een kopie mag alleen als de wet dat toestaat; vaak is laten zien genoeg
Gegevens van kinderen Inschrijving door een ouder Kinderen krijgen extra bescherming in de privacywetgeving

Daarnaast zijn er gegevens die de wet niet apart noemt, maar die net zo zorgvuldig behandeld moeten worden: financiële situatie, schulden, een cv met salarisindicatie.

De beste beveiliging begint bij weglaten. Elk veld dat je niet vraagt, kan ook niet lekken. Een goed formulier begint daarom met de vraag welk veld echt nodig is: heb je dat geboortejaar nodig, of is het 'handig'? Hoe je een formulier kort en prettig invulbaar houdt, staat in websiteformulier dat wel wordt ingevuld.

Dit artikel geeft uitleg, geen juridisch advies. Twijfel je of je een gegeven mag vragen, kijk dan op de site van de AP of vraag het na bij een jurist of je branchevereniging.

Waarom een gewone mail geen goed vervoermiddel is

Bij veel websites werkt een formulier zo: de bezoeker vult het in, de site stuurt de inhoud als mail naar een of meer adressen, en vaak blijft er een kopie achter in de database van de formulierplugin. Voor een offerteaanvraag is dat prima. Voor gevoelige gegevens zitten er drie zwakke plekken in.

Ten eerste reist een mail via meerdere servers. Veel mailservers versleutelen dat transport tegenwoordig, maar gegarandeerd is het niet. Ten tweede ligt de mail daarna leesbaar in elke inbox waar hij aankomt, op elke telefoon die die inbox synchroniseert, en in elke map waar iemand hem naartoe doorstuurt. Ten derde is een mailbox een geliefd doelwit: wie het wachtwoord van één medewerker buitmaakt, leest alle inschrijvingen van de afgelopen jaren mee.

Gezondheidsgegevens per mail delen is niet per definitie verboden, maar het moet goed beveiligd zijn. Voor de zorg is daarvoor de norm NTA 7516 voor veilig mailen opgesteld, mede op verzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Een formulierplugin die de inhoud gewoon doorstuurt, haalt dat niveau zelden.

Komen de mails van je formulier helemaal niet aan, of landen ze in de spam? Dat is een ander probleem, met een eigen oplossing: zie contactformulier werkt niet.

Https is het minimum: het voorbeeld van de orthodontist

Https, het slotje in de adresbalk, versleutelt de verbinding tussen de browser en de server. Zonder https kan iedereen die het verkeer onderweg kan zien, zoals op een openbare wifi, meelezen wat iemand invult.

Dat dit geen theorie is, liet een zaak uit 2021 zien. De AP legde een orthodontiepraktijk toen een boete op van € 12.000, omdat nieuwe patiënten zich aanmeldden via een webformulier dat over een onversleutelde verbinding werd verstuurd. Op dat formulier stonden verplichte velden voor onder meer gegevens van de ouders, de huisarts, de tandarts en de verzekeraar, en vaak ging het om kinderen. Het bezwaar van de praktijk wees de AP af; daarna kon de praktijk nog naar de rechter.

Https staat tegenwoordig bij vrijwel elke host standaard aan. Maar het beschermt alleen de reis naar de server. Wat daarna met de gegevens gebeurt, moet apart geregeld worden.

Formulier beveiligen met versleuteling in de browser

De sterkste aanpak is de gegevens al op slot zetten in de browser van de bezoeker, voordat ze worden verstuurd. Dat werkt met een sleutelpaar: een openbare sleutel en een privésleutel.

Vergelijk het met een brievenbus met een slot. Iedereen kan er een brief in doen, maar alleen wie de sleutel heeft, kan hem openen. De openbare sleutel zit in de code van het formulier en mag iedereen zien, want hij kan alleen afsluiten. De privésleutel blijft bij de ontvanger. Moderne browsers hebben de techniek hiervoor ingebouwd, de Web Crypto API, dus de bezoeker hoeft niets te installeren.

Het grote voordeel: alles wat na de browser komt, ziet alleen onleesbare tekens. Dat geldt voor de serverfunctie die het formulier ontvangt, de opslag, de hosting en een eventuele melding per mail. Wordt een van die schakels gehackt, dan heeft de aanvaller alleen versleutelde gegevens, waar hij zonder privésleutel niets mee kan. En ook wie de site bouwt en beheert, kan de inzendingen niet lezen.

Waar het bij de bouw misgaat

De techniek zit in elke moderne browser, maar een veilig formulier is meer dan een functie aanroepen. De fouten die ertoe doen, zie je niet aan de buitenkant. Het formulier werkt gewoon; alleen zijn de gegevens minder veilig dan je denkt.

  • De sleutel ligt naast het slot. Staat de privésleutel op dezelfde server als de inzendingen, dan heeft een aanvaller die binnenkomt alles tegelijk. Dan is versleutelen vooral schijnveiligheid.
  • Er is geen herstelroute. Raakt de ontvanger de sleutel kwijt, dan zijn alle inzendingen voorgoed onleesbaar. Bij echte versleuteling bestaat er geen achterdeur, ook niet bij de bouwer.
  • De server neemt alles aan. Accepteert de serverfunctie ook onversleutelde gegevens, dan is één fout in de browsercode genoeg om gegevens leesbaar op te slaan.
  • De meldingsmail bevat de inhoud. Een melding 'er is een nieuwe inschrijving' is prima. Een melding met naam en klachten van de patiënt maakt al het werk ongedaan.
  • Iemand past de code aan. Wie de code van je website kan wijzigen, kan in theorie ook het formulier wijzigen. Daarom horen de accounts van je hosting, je code en je domein goed beveiligd te zijn, en wordt elke wijziging gecontroleerd voordat die live gaat. Hoe je die accounts beschermt, behandel ik in inloggen op je website beveiligen.

Praktijk: het inschrijfformulier van een tandartspraktijk

Een voorbeeld uit mijn eigen werk: een tandartspraktijk met twee locaties kreeg van mij een nieuwe site. Nieuwe patiënten schrijven zich daar in via een versleuteld formulier dat werkt als die brievenbus met een slot. Alles wat de patiënt invult, gaat al op slot in zijn eigen browser, nog voordat het verstuurd wordt. Alleen de praktijk kan de inschrijvingen openen, in een eigen beheeromgeving, met het beheerwachtwoord of de herstelcode. Ik kan ze als bouwer niet lezen, en dat is precies de bedoeling.

De techniek erachter is bewust klein gehouden. Serverfuncties (Netlify Functions) verwerken het formulier en het beheer van de inschrijvingen; zie serverless functies. De versleutelde inzendingen worden opgeslagen in Netlify Blobs, een eenvoudige opslag van de host. Een volledige database was hier niet nodig; wanneer wel, bespreek ik in gegevens opslaan voor je web-app. Ook leunt de site op weinig pakketten van anderen: hoe minder vreemde code, hoe minder er mis kan gaan.

Op de pagina's met het formulier laadt geen enkel script van een andere partij. Op de rest van de site begint het meten pas nadat een bezoeker in de cookiemelding toestemming heeft gegeven.

Dit project laat zien waarom een gevoelig formulier geen standaardonderdeel is dat je even aanzet. De keuzes over sleutels, herstel, opslag en scripts maak je bij het ontwerp, voordat er één inschrijving binnenkomt. Achteraf een slot op een open brievenbus zetten, lukt zelden goed.

Opslag en toegang: wie kan erbij?

Bij elk formulier, versleuteld of niet, hoort je bouwer deze vragen te kunnen beantwoorden:

  • Waar staan de gegevens? In een mailbox, een plugin-database, een opslag bij je host of een systeem van een andere partij? Het antwoord hoort precies te zijn, inclusief back-ups.
  • Wie kan erbij? Alleen de mensen die de gegevens nodig hebben voor hun werk. Hoe minder mensen het wachtwoord kennen, hoe kleiner de kans dat het uitlekt.
  • Hoe loggen ze in? Met een sterk, uniek wachtwoord en waar het kan tweestapsverificatie. De herstelcode ligt op een vaste, veilige plek.
  • Welke partijen verwerken de gegevens? Je host, een formulierdienst, een mailprovider. Met elke partij die persoonsgegevens voor je verwerkt, heb je een verwerkersovereenkomst nodig.

Bij versleuteling in de browser wordt dat lijstje een stuk korter. De host bewaart dan wel iets, maar kan het niet lezen. Daarmee verschuift de belangrijkste vraag naar wie de sleutel heeft en hoe die bewaard wordt.

Bewaartermijn en verwijderen

De AVG zegt niet hoe lang je een inschrijving mag bewaren. Wel dat het niet langer mag dan nodig. Voor een formulier op je website betekent dat meestal: zodra de gegevens in je eigen systeem staan, zoals het patiëntsysteem, het klantdossier of de administratie, hoeven ze niet ook nog in de opslag van je website te blijven staan.

Spreek daarom vooraf af wanneer inzendingen worden verwijderd en wie dat doet. Nog beter is het als de site dat automatisch doet, bijvoorbeeld na een vast aantal weken. Denk ook aan de kopieën: mails met meldingen, downloads op een computer bij de balie, back-ups.

Sommige gegevens hebben een eigen wettelijke bewaartermijn, zoals een medisch dossier. Die geldt voor het systeem waarin je dat dossier bijhoudt, niet voor de tijdelijke opslag achter je websiteformulier. Zet in je privacyverklaring wat je verzamelt, waarom en hoe lang je het bewaart.

Geen trackers op pagina's met gevoelige formulieren

Statistieken, advertentiepixels, chatwidgets en sessie-opnames draaien in de browser van je bezoeker, op dezelfde pagina als je formulier. Ze zien in elk geval welke pagina iemand bezoekt, en sommige lezen meer mee dan je denkt: de paginatitel, het adres met wat erin staat, en bij sessie-opnames soms wat er in velden wordt getypt. Dat de bezoeker op je pagina 'inschrijven nieuwe patiënt' zat, is op zich al een gevoelig gegeven.

Pagina's met gevoelige formulieren horen daarom vrij te zijn van externe scripts. Meten op de rest van je site kan, zo nodig na toestemming. Wat externe scripts kosten aan privacy en snelheid, zet ik op een rij in externe scripts op je website. Wanneer je een cookiemelding nodig hebt, staat in cookiebanner verplicht.

Het lastige is dat zo'n pagina niet vanzelf schoon blijft. Iemand voegt later een chatwidget toe voor de hele site, of een nieuwe meetcode, en ineens kijkt die ook mee op de formulierpagina. Met een Content Security Policy laat je de browser alles weigeren wat niet van je eigen domein komt; zie security headers instellen. In het beheer let ik daar bij elke wijziging op.

Checklist: waar je bouwer op moet letten

  • Alleen de velden die echt nodig zijn, geen 'handig om te weten'.
  • Https op de hele site.
  • Versleutelen in de browser, zodat alleen de ontvanger het kan openen.
  • De privésleutel nooit naast de inzendingen op de server.
  • Een herstelroute die is afgesproken en getest.
  • Geen inhoud in meldingsmails, alleen 'er is een nieuwe inschrijving'.
  • Bekend waar alles staat, inclusief back-ups, en verwerkersovereenkomsten met elke partij.
  • Een afgesproken bewaartermijn en wie verwijdert.
  • Geen externe scripts of trackers op de formulierpagina's.
  • Elke wijziging aan het formulier getest voordat die live gaat.

Conclusie: zet gevoelige gegevens op slot voordat ze je site verlaten

Een formulier beveiligen voor gevoelige gegevens draait niet om één maatregel. Https is het minimum, maar beschermt alleen de reis naar je server. Een gewone mail met de inhoud is daarna de zwakste schakel. De sterkste aanpak is versleutelen in de browser van de bezoeker, zodat server, opslag en mailbox alleen onleesbare tekens zien en alleen de ontvanger het formulier kan openen. Daaromheen hoort de rest: zo weinig mogelijk velden, toegang voor zo weinig mogelijk mensen, een herstelroute, een bewaartermijn en geen trackers die meekijken.

Voor jou als ondernemer betekent het dat een gevoelig formulier een onderdeel van je site is dat bij de bouw goed ontworpen moet worden en daarna bewaakt, zodat er niet ongemerkt een script of een meldingsmail met inhoud bijkomt. Allebei neem ik op me: het ontwerp bij de bouw, en het bewaken in het beheer, waar geen wijziging live gaat zonder mijn controle. Wil je weten hoe je de inlog van zo'n beheeromgeving goed beschermt? Lees dan inloggen op je website beveiligen. Wil je weten hoe ik werk? Download het pitchdeck.

Veelgestelde vragen

Mag je een BSN vragen via een formulier op je website?

Alleen als de wet dat voor jouw organisatie regelt. Organisaties buiten de overheid mogen het BSN alleen gebruiken als een wet dat bepaalt, en alleen voor het doel dat in die wet staat. Zorgverleners moeten het bijvoorbeeld gebruiken. Een gewone dienstverlener of webshop mag er dus niet om vragen. Mag je het wel gebruiken, behandel het dan als gevoelig gegeven: alleen via een goed beveiligd formulier, niet per gewone mail, en niet langer bewaren dan nodig. Twijfel je of het voor jou geldt, vraag het dan na bij je branchevereniging of een jurist.

Is een contactformulier met https veilig genoeg?

Voor een gewone vraag of offerteaanvraag meestal wel, als je verder netjes met de gegevens omgaat. Https beschermt de gegevens alleen op weg van de browser naar de server. Wat er daarna gebeurt, valt erbuiten: vaak gaat de inhoud als gewone mail naar een of meer inboxen, en staat er een kopie in de database van een plugin. Voor gezondheidsgegevens, een BSN of een kopie van een identiteitsbewijs is dat te weinig. Daar wil je versleuteling die blijft staan tot de ontvanger het formulier opent.

Mag ik gezondheidsgegevens via de mail ontvangen?

Het is niet per definitie verboden, maar het moet goed beveiligd zijn, want gezondheidsgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens. Voor zorgverleners is er de norm NTA 7516 voor veilig mailen in de zorg, die mede op verzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens is opgesteld. Een websiteformulier dat de inhoud als gewone mail doorstuurt, voldoet daar meestal niet aan, omdat de mail onderweg en in inboxen leesbaar kan zijn. Een formulier dat al in de browser versleutelt en de gegevens alleen voor de ontvanger leesbaar opslaat, is een betere route.

Wat is een versleuteld formulier?

Een versleuteld formulier zet de ingevulde gegevens op slot voordat ze worden verstuurd. Dat gebeurt in de browser van de bezoeker, met een openbare sleutel van de ontvanger. Die sleutel kan alleen afsluiten, niet openen. Openen kan alleen met de bijbehorende privésleutel, en die heeft alleen de ontvanger. Server, hosting en mailbox zien zo alleen onleesbare tekens. Ook wie de site bouwde of beheert, kan de inzendingen dan niet lezen. Moderne browsers hebben de techniek daarvoor ingebouwd.

Kan ik een versleuteld formulier maken met een plugin of formulierdienst?

Er zijn plugins en formulierdiensten die versleuteling beloven, maar kijk goed wat ze bedoelen. Soms gaat het om versleutelde opslag op hun eigen server, waarbij de dienst zelf de sleutel beheert en de inzendingen dus kan lezen. Versleuteling in de browser vraagt meer: een sleutel die alleen de ontvanger heeft, een herstelroute als die kwijt is, een server die niets onversleuteld aanneemt en pagina's zonder trackers. Een fout zie je niet aan de buitenkant, want het formulier werkt gewoon. Laat dit daarom bouwen en testen door iemand die weet waar hij op moet letten.

Benieuwd hoe ik dit in de praktijk aanpak?

Het pitchdeck laat de hele werkwijze zien.

Geschreven door

Marketing freelancer uit 's-Hertogenbosch. Volg op LinkedIn (opent in een nieuw tabblad)