App onboarding: van download naar het tweede gebruik
In dit artikel
App onboarding is alles wat een nieuwe gebruiker meemaakt tussen de download en het moment dat hij voor het eerst iets aan je app heeft. Een goede onboarding legt niet uit wat de app kan, maar brengt iemand in de eerste sessie naar één eerste resultaat met zijn eigen gegevens. Vraag pas om een account, meldingen of betaling als de gebruiker snapt waarom. Meet daarna per stap waar mensen afhaken en of ze terugkomen, want pas bij het tweede gebruik heb je echt een gebruiker.
Resultaat uit de praktijk
500+ coaches en 10.000+ gescoorde wedstrijden
Case Koach · Sport
Bekijk de case
App onboarding: de eerste sessie bepaalt of iemand terugkomt
Een download is nog geen gebruiker. Iemand heeft je app op zijn telefoon gezet, vaak tussen twee andere dingen door, en geeft je één sessie om te laten zien dat dat een goed idee was. Lukt dat niet, dan blijft het icoon staan tot de opslag vol raakt, en dan gaat de app er als eerste af.
App onboarding is alles wat er in die eerste sessie gebeurt: het openingsscherm, de vragen die je stelt, de toestemmingen, het eerste lege scherm en de eerste taak. Veel makers denken bij onboarding aan drie uitlegschermen met een knop "Volgende". Dat is hooguit één vorm ervan, en zelden de beste.
Ik hanteer een ander doel. Onboarding is geslaagd als iemand de app een tweede keer opent. De eerste keer is hij nieuwsgierig. De tweede keer heeft hij een reden. Alles in de eerste sessie hoort die reden dichterbij te brengen.
Hoe je aan downloads komt, lees je in app promoten. Hier gaat het om wat er daarna gebeurt, en waarom dat werk al begint voordat er één regel code is geschreven.
Het eerste resultaat: wat moet een nieuwe gebruiker gedaan hebben?
Elke app heeft één handeling waarna een gebruiker begrijpt wat hij eraan heeft. Ik noem dat het eerste resultaat. Het is geen scherm dat hij heeft bekeken, maar iets wat hij zelf heeft gedaan en waar iets bruikbaars uit kwam.
| Soort app | Mogelijk eerste resultaat |
|---|---|
| Planner voor een team | Het eerste rooster staat erin en één collega heeft het gezien |
| App voor een sportcoach | Het eigen team is aangemaakt en de eerste opstelling staat klaar |
| Budget-app | De uitgaven van één week zijn ingedeeld |
| Bestel-app van een winkel | De eerste bestelling is geplaatst |
| Leer-app | De eerste les is afgerond |
Een goed eerste resultaat herken je aan drie dingen:
- Het is haalbaar in de eerste sessie, liefst binnen een paar minuten.
- De gebruiker werkt met zijn eigen gegevens. Een demo van andermans team overtuigt minder dan je eigen team op het scherm.
- Je kunt het meten. Het is één gebeurtenis die je in je statistieken terugziet.
Koach, de app voor volleybalcoaches die ik ontwierp en bouwde, laat zien waarom dit ertoe doet. Een coach downloadt zo'n app niet om rond te kijken. Hij heeft een training of een wedstrijd voor de boeg. Opstellingen, live scoren, trainingen en aanwezigheid zeggen hem pas iets als zijn eigen team erin staat. Jouw app doet waarschijnlijk iets heel anders dan opstellingen en trainingen. De vraag blijft: wat is het eerste wat iemand met zijn eigen gegevens voor elkaar moet krijgen?
Weet je het antwoord niet, dan is dat geen ontwerpvraag maar een vraag aan je doelgroep. Welke gesprekken je daarvoor voert, staat in persona maken.
Vier vormen van onboarding in een app, en wanneer welke past
Er zijn grofweg vier manieren om een nieuwe gebruiker op weg te helpen. Ze sluiten elkaar niet uit.
| Vorm | Wat het is | Past bij | Risico |
|---|---|---|---|
| Uitlegschermen | Een paar schermen met beeld en tekst voor de start | Een nieuw concept dat je moet kennen voordat je begint | Worden weggeveegd zonder te lezen |
| Meedoen | De gebruiker doet de eerste taak, met hulp erbij | Bijna elke app met een duidelijke eerste taak | Vraagt meer ontwerp- en bouwwerk |
| Voorbeeldinhoud | De app is al gevuld met een voorbeeld of sjabloon | Apps die leeg niets laten zien, zoals planners | Voorbeeld en echte gegevens lopen door elkaar |
| Tips op het moment zelf | Korte uitleg bij een functie als iemand daar voor het eerst komt | Apps met veel functies | Te veel tips worden ruis |
Apple is er in de eigen ontwerprichtlijnen duidelijk over. Het liefst begrijpen mensen een app door hem te gebruiken. Is onboarding toch nodig, dan hoort die snel en optioneel te zijn. Laat mensen leren door de handeling zelf uit te voeren, en overweeg losse tips op de juiste plek in plaats van één lange rondleiding. Je leest het na in de Human Interface Guidelines over onboarding.
Zelf combineer ik meestal twee vormen: meedoen voor de eerste taak, en tips op het moment zelf voor alles wat later komt. Uitlegschermen gebruik ik alleen als iemand vooraf iets moet weten om te kunnen beginnen. Dan krijgen ze een knop om over te slaan en blijft de uitleg later terug te vinden, bijvoorbeeld bij de instellingen.
Eén ding hoort er niet in: uitleg over hoe een telefoon werkt. Swipen en tikken kent iedereen. De onboarding gaat over jouw app.
Account, toestemmingen en betaling: wat je uitstelt
Elke vraag in de eerste sessie is een plek waar iemand kan stoppen. De kunst is niet om nooit iets te vragen, maar om het te vragen op het moment dat de gebruiker snapt waarom.
Het account. Apple schrijft in de App Store Review Guidelines (richtlijn 5.1.1) dat een app zonder belangrijke accountfuncties ook zonder inloggen te gebruiken moet zijn. Kan iemand in je app een account aanmaken, dan moet hij het daar ook kunnen verwijderen. Los van die regels werkt het vaak beter om iemand eerst iets te laten maken en pas om een account te vragen als hij het wil bewaren, delen of op een tweede apparaat wil gebruiken. Dat kan niet altijd. Bij een app voor teams is het account de kern. Houd de registratie dan zo kort mogelijk; welke velden je kunt schrappen, staat in een formulier dat wel wordt ingevuld.
Meldingen. Op de iPhone toont het systeem de vraag om meldingen in principe één keer. Een nee op het eerste scherm krijg je daarna alleen nog via de instellingen van de telefoon teruggedraaid. Op Android 13 en hoger staan meldingen van een nieuw geïnstalleerde app standaard uit tot de gebruiker toestemming geeft. Vraag het dus na een handeling waar een melding logisch bij hoort. Wat je daarna wel en niet stuurt, werk ik uit in pushmeldingen.
Locatie, camera en tracking. Hier geldt hetzelfde: vraag het als de functie wordt gebruikt, niet vooraf. Apple staat bovendien niet toe dat je het gebruik van de app afhankelijk maakt van het aanzetten van meldingen, locatie of tracking. Wat je over gegevens moet uitleggen en vastleggen, staat in privacy in je app.
Betaling en beoordeling. Laat mensen eerst ervaren wat de app doet voordat je om geld of een beoordeling vraagt; ook dat staat in de richtlijnen van Apple. Koach werkt bijvoorbeeld met een gratis proefperiode van 14 dagen. Een betaalmuur op het eerste scherm kan werken, maar alleen als mensen al overtuigd binnenkomen. Welke modellen er zijn, lees je in prijsmodel voor software.
Lege schermen en uitgenodigde gebruikers: waar het stil misgaat
Na de registratie komt het scherm waar de meeste apps hun nieuwe gebruiker kwijtraken: het lege scherm. "Je hebt nog geen projecten." Er staat een plusje in een hoek en verder niets. Voor de maker is dat logisch. Voor iemand die de app twee minuten kent, is het een dood spoor.
Een leeg scherm is het beste moment voor uitleg, juist omdat er ruimte is. Zet er drie dingen op: wat hier straks staat, waarom dat handig is en één knop om te beginnen. Bij apps met veel invoer helpt een sjabloon of voorbeeld dat iemand kan aanpassen. Heeft de gebruiker zijn gegevens al ergens anders staan, zoals in een spreadsheet, dan is importeren vaak de snelste weg naar het eerste resultaat. De tekst op zulke schermen is klein, maar bepaalt veel. Hoe je die schrijft, staat in microcopy.
Het tweede punt wordt vaak vergeten: de gebruiker die is uitgenodigd. Een teamapp heeft twee soorten nieuwe gebruikers. In Koach melden spelers zich zelf aan of af voor een training. Bij zo'n app heeft de speler de app niet zelf uitgekozen. Hij doet mee omdat zijn coach ermee werkt. Zijn eerste sessie moet dus nog korter zijn: openen, zien wat er van hem gevraagd wordt en antwoorden. Geen rondleiding en geen vragenlijst. Haken de uitgenodigde gebruikers af, dan verliest de app ook zijn waarde voor degene die hem wel koos.
Let ten slotte op de techniek. Een eerste scherm dat lang laadt, of een grote download voordat iemand iets kan doen, voelt als een slechte onboarding, hoe mooi het ontwerp ook is. En test de eerste sessie ook met slecht bereik. Daar wordt een app net zo goed voor het eerst geopend.
Na de eerste sessie: wat brengt iemand terug?
De onboarding stopt niet als de app wordt gesloten. Tussen de eerste en de tweede keer moet iets de gebruiker herinneren aan waar hij mee bezig was.
- Het ritme van het werk zelf. Een coach heeft elke week een training. Een app die bij zo'n vast moment hoort, hoeft minder te duwen. Zoek het ritme van jouw gebruiker en sluit daarbij aan.
- Iets wat nog niet af is. "Je team heeft drie van de twaalf spelers" nodigt meer uit dan een leeg startscherm. Laat zien wat de volgende stap is.
- E-mail. Heeft iemand een account, dan kun je hem de dagen erna per mail verder helpen. Hoe je zo'n reeks opbouwt, staat in onboardingmails voor software.
- Meldingen. Alleen als ze iets melden wat de gebruiker wil weten, en alleen als hij er toestemming voor gaf.
Kies per gebruiker één of twee van deze middelen. Wie in de eerste week vijf mails en tien meldingen krijgt, zet alles uit.
Onboarding meten: per stap zien waar mensen afhaken
Onboarding verbeter je niet op gevoel. Leg elke stap van de eerste sessie vast als gebeurtenis, zodat je een trechter krijgt. Een voorbeeld met verzonnen getallen:
| Stap | Gebruikers | Wat het je vertelt |
|---|---|---|
| App voor het eerst geopend | 1.000 | Het startpunt |
| Registratie afgerond | 620 | Hier haakt meer dan een derde af |
| Eerste taak gestart | 540 | De stap na registratie is duidelijk |
| Eerste resultaat bereikt | 310 | De eerste taak is te lang of te lastig |
| Tweede sessie binnen een week | 190 | De reden om terug te komen ontbreekt nog |
In dit voorbeeld zit het grootste lek bij de registratie en bij de eerste taak zelf. Daar begin je dan, niet bij de kleur van een knop.
App Store Connect laat zelf ook zien hoeveel apparaten je app in de dagen na de download opnieuw gebruiken. Apple raadt in de eigen uitleg aan om bij een lage retentie naar de onboarding te kijken. Welke cijfers je verder volgt en met welke tools, werk ik uit in app-statistieken.
Cijfers vertellen waar het misgaat, niet waarom. Geef daarom vijf mensen uit je doelgroep de app in handen, zeg niets en kijk mee. Waar ze aarzelen, zit je volgende verbetering.
Zo pak ik onboarding aan bij een app
Onboarding is bij mij geen sluitstuk dat na de bouw nog even wordt toegevoegd. Het zit in het ontwerp vanaf de eerste schets.
- Ik benoem het eerste resultaat voordat er een scherm is getekend, samen met de opdrachtgever.
- Ik tel de stappen ernaartoe in het wireframe en schrap wat kan wachten. In Koach kost live scoren twee tikken: wie scoorde en hoe.
- Ik leg het klikbare ontwerp voor aan mensen uit de doelgroep, met één opdracht en zonder uitleg.
- Ik bouw de meting mee, zodat de trechter er vanaf de eerste dag is.
- Na de lancering pas ik aan op basis van wat de cijfers en de gebruikers laten zien.
Hoe dat past in het hele traject van idee tot lancering, lees je in app idee laten ontwikkelen. Een vaste prijs voor een app noem ik niet, omdat elke app anders is. Waar de kosten van afhangen, zet ik op een rij in wat een app laten maken kost.
Conclusie: onboarding is de kortste weg naar het eerste resultaat
Een goede app onboarding is geen rondleiding. Het is de kortste route van download naar het eerste resultaat met eigen gegevens, met zo min mogelijk vragen onderweg. Stel het account, de meldingen en de betaling uit tot de gebruiker snapt waarom je erom vraagt. Geef lege schermen een taak, vergeet de uitgenodigde gebruiker niet en zorg dat er een reden is om terug te komen. En meet per stap, zodat je weet waar je moet beginnen.
Voor jou betekent dat: de onboarding beslis je niet aan het eind, maar in de schetsfase, waar schrappen nog niets kost. Zo werk ik als ik een app ontwerp en bouw. Hoe dat traject er van begin tot eind uitziet, lees je in mijn pitchdeck.
Case · Koach · Sport
Van pen en papier naar 500+ coaches.
Voor Koach maakte ik het merk, de website en de app voor iOS, Android en web. Met Google, Meta en ChatGPT Ads en SEO groeide de app naar 500+ coaches.
- 500+ Coaches gebruiken Koach
- 10.000+ Gescoorde wedstrijden
- 4,9 Gemiddelde beoordeling
Veelgestelde vragen
Wat is onboarding in een app?
Onboarding is de eerste kennismaking van een nieuwe gebruiker met je app: alles tussen het openen na de download en het moment dat hij er voor het eerst iets aan heeft. Daar horen het openingsscherm, de registratie, de toestemmingen, het eerste lege scherm en de eerste taak bij. Het doel is niet uitleggen wat de app kan, maar iemand zo snel mogelijk naar een eerste resultaat brengen. Lukt dat, dan is de kans veel groter dat hij de app een tweede keer opent.
Hoeveel schermen mag een app onboarding hebben?
Zo weinig als kan. Er bestaat geen vast aantal, maar elk scherm voor de eerste taak is een plek waar iemand kan afhaken. Apple raadt in de eigen ontwerprichtlijnen aan om onboarding kort en optioneel te houden en mensen te laten leren door te doen. Heb je uitlegschermen nodig, beperk ze dan tot wat iemand echt moet weten voordat hij begint, en geef een knop om ze over te slaan.
Moet een gebruiker meteen een account aanmaken in een app?
Liever niet, tenzij de app zonder account niet kan werken. Apple schrijft in de App Store Review Guidelines dat een app zonder belangrijke accountfuncties ook zonder inloggen te gebruiken moet zijn. Kan iemand in de app een account aanmaken, dan moet hij het daar ook kunnen verwijderen. In de praktijk werkt het goed om iemand eerst iets te laten doen en pas om een account te vragen als hij iets wil bewaren of delen.
Wanneer vraag je in een app toestemming voor meldingen?
Op het moment dat de gebruiker snapt waar de melding goed voor is, niet op het eerste scherm. Op de iPhone toont het systeem de vraag in principe één keer, dus een nee bij de start krijg je moeilijk teruggedraaid. Op Android 13 en hoger staan meldingen van een nieuw geïnstalleerde app standaard uit tot de gebruiker toestemming geeft. Vraag het daarom na een handeling waar een melding logisch bij hoort, zoals het inplannen van een eerste afspraak.
Hoe meet je of de onboarding van je app werkt?
Leg elke stap van de eerste sessie vast als gebeurtenis: app geopend, registratie afgerond, eerste taak gestart, eerste resultaat bereikt. Zo zie je bij welke stap de meeste mensen afhaken. Kijk daarnaast naar de retentie: hoeveel nieuwe gebruikers openen de app een dag en een week later opnieuw. Vul de cijfers aan met een paar mensen uit je doelgroep die je de app ziet gebruiken, want cijfers laten zien waar het misgaat en niet waarom.
Benieuwd hoe ik dit in de praktijk aanpak?
Het pitchdeck laat de hele werkwijze zien.
Geschreven door Dennis Boekhout
Marketing freelancer uit 's-Hertogenbosch. Volg op LinkedIn (opent in een nieuw tabblad)

