AI en auteursrecht: mag je AI-beelden zakelijk gebruiken?

Meestal mag je AI-beelden zakelijk gebruiken: de voorwaarden van tools als ChatGPT, Midjourney, Canva en Adobe Firefly geven je de rechten op wat je maakt, soms alleen met een betaald abonnement. Maar een beeld dat volledig door AI is gemaakt, is in Nederland waarschijnlijk niet auteursrechtelijk beschermd, omdat daarvoor creatieve keuzes van een mens nodig zijn. Je kunt het dus moeilijk beschermen, en je loopt risico als het beeld lijkt op werk van een ander, een merk of een herkenbaar persoon.

Heeft AI auteursrechten? Het korte antwoord

Eerst dit: ik ben geen jurist, en dit artikel is geen juridisch advies. Het legt uit hoe het zit, zodat je weet welke vragen je moet stellen. Gaat het om iets belangrijks, zoals je logo of een grote campagne, leg het dan voor aan een specialist in intellectueel eigendom.

In Nederland beschermt de Auteurswet werken van letterkunde, wetenschap of kunst. Volgens de rechtspraak, ook die van het Europese Hof van Justitie, is iets een werk als het een eigen, oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijk stempel van de maker draagt. Het moet het resultaat zijn van vrije, creatieve keuzes. En die keuzes moeten van een mens komen.

Een AI-systeem is geen persoon, dus AI heeft geen auteursrecht. De echte vraag is of jij auteursrecht krijgt op wat je met AI maakt. Het antwoord hangt af van je eigen creatieve inbreng:

• Alleen een prompt: waarschijnlijk niet beschermd. De AI maakt de creatieve keuzes over compositie, kleur en details, niet jij.
• Een prompt plus flinke eigen bewerking: jouw bijdrage, zoals de selectie, de compositie of het bewerken in Photoshop, kan wel beschermd zijn. Het puur gegenereerde deel blijft waarschijnlijk vrij.
• AI als hulpmiddel in je eigen werk: een fotograaf die met AI een achtergrond verwijdert, blijft gewoon maker van zijn foto.

In Nederland is hier nog geen duidelijke uitspraak over, voor zover ik kon nagaan. In het buitenland wel: het Amerikaanse Copyright Office registreert alleen werk met voldoende menselijke inbreng, en een rechter in Praag oordeelde in 2023 dat een volledig door AI gemaakt beeld niet beschermd is. Dat zijn geen Nederlandse regels, maar ze laten zien welke kant het op gaat.

Kun je een AI-logo of campagnebeeld beschermen?

Voor je marketing betekent dit vooral: een volledig door AI gemaakt beeld kun je slecht beschermen. Neemt een concurrent je AI-campagnebeeld over, dan sta je zwakker dan bij een beeld dat een fotograaf of ontwerper voor je maakte en waarvan je de rechten hebt gekregen.

Bij een logo speelt nog iets anders. Een logo bescherm je vooral via het merkrecht, niet via het auteursrecht. Een merk registreer je bij het BOIP voor de Benelux of bij het EUIPO voor de hele EU. Voor die registratie maakt het niet uit wie of wat het logo heeft gemaakt. Het moet wel onderscheidend zijn en mag niet lijken op een ouder merk voor vergelijkbare producten of diensten.

En daar zit het risico van een AI-logo. Een beeldmodel heeft miljoenen bestaande logo's gezien en maakt makkelijk iets wat erop lijkt. Dan loop je niet alleen het risico dat je registratie strandt op een bezwaar, maar ook de kans dat de eigenaar van dat oudere merk bezwaar maakt als je het gebruikt.

Mijn advies voor een logo: gebruik AI hooguit voor een moodboard of eerste ideeën, en laat een ontwerper het logo zelf maken. Leg in je afspraken vast dat de auteursrechten aan jou worden overgedragen. Dat moet volgens de Auteurswet schriftelijk, in een akte. Laat daarna een merkenonderzoek doen voordat je registreert. Wat er verder bij een huisstijl komt kijken en wat dat kost, lees je in huisstijl laten maken.

Wanneer maak je inbreuk met AI-beelden?

Dat je een beeld met een AI-tool mag maken, betekent niet dat het vrij is van rechten van anderen. Dit zijn de valkuilen.

De stijl van een bekende maker

Een stijl op zich is niet beschermd. Je mag dus een beeld maken dat lijkt op een aquarel of een retro-poster. Maar vraag je om een beeld "in de stijl van" een levende illustrator, dan neemt de AI vaak herkenbare elementen over. Lijkt het resultaat op een concreet werk van die maker, dan kan het inbreuk zijn. Los van de wet: klanten en makers herkennen het, en het voelt als lenen zonder te vragen.

Bestaande personages en werken

Een AI-tool kan zonder moeite een beeld maken met een bekend tekenfilmfiguur, een filmposter of een beroemd schilderij als basis. Die werken zijn vaak nog beschermd. Gebruik je zo'n beeld in een advertentie, dan maak je inbreuk, ook al heeft de AI het getekend.

Merken en logo's in beeld

AI zet graag logo's in beeld: een bekend sportmerk op een schoen, een frisdrankblikje op tafel. Dat raakt aan het merkrecht van die bedrijven, en in een advertentie kan het suggereren dat je met dat merk samenwerkt. Controleer elk beeld op logo's en merknamen, ook als ze half zichtbaar of vervormd zijn.

Herkenbare personen

Voor portretten geldt het portretrecht uit de Auteurswet. Is een portret niet in opdracht van de geportretteerde gemaakt, dan mag je het niet openbaar maken als die persoon daar een redelijk belang tegen heeft. Bij commercieel gebruik van een herkenbaar gezicht, zeker van een bekend persoon, is dat belang snel aanwezig. Een AI-beeld dat lijkt op een bestaand persoon valt daar ook onder. Is het zo realistisch dat het voor echt kan doorgaan, dan is het bovendien een deepfake en moet je sinds 2 augustus 2026 melden dat het AI is. Daarover meer in AI-reclame maken.

Wat je zelf uploadt

Veel tools werken met een voorbeeldbeeld dat je uploadt. Gebruik je een foto van een ander als basis, zoals een beeld van Pinterest of de website van een concurrent, dan heb je voor die input al geen rechten. Het resultaat erft dat probleem.

Wat zeggen de voorwaarden van de AI-tools?

De voorwaarden van de tools regelen wat er tussen jou en de aanbieder geldt. Zo zit het bij de bekendste, stand oktober 2026:

Drie dingen vallen op. Ten eerste: "van jou" betekent dat de aanbieder geen rechten claimt. Het betekent niet dat er auteursrecht op rust. Een aanbieder kan je niet meer rechten geven dan er zijn. Ten tweede zeggen OpenAI en Canva er zelf bij dat de output niet uniek is: iemand anders kan met een vergelijkbare prompt iets vergelijkbaars krijgen. Ten derde garandeert geen van de voorwaarden dat de output geen inbreuk maakt op rechten van anderen. Dat risico ligt bij jou.

Lees de actuele voorwaarden van OpenAI voor Europa en de voorwaarden van Midjourney zelf na als je ze zakelijk gebruikt, want ze veranderen regelmatig. Hetzelfde geldt voor beelden die advertentieplatforms voor je maken, zoals de achtergronden en varianten van Meta in Advantage+ creative.

AI Act en auteursrecht: wat verandert er?

De AI Act regelt niet of AI-output auteursrechtelijk beschermd is. Wel regelt hij twee dingen die ermee te maken hebben.

Training van AI-modellen. Sinds 2 augustus 2025 moeten aanbieders van grote AI-modellen een beleid hebben om het auteursrecht te respecteren, en een samenvatting publiceren van de content waarop ze trainden. Daarbij hoort de regel uit de Nederlandse Auteurswet over tekst- en datamining: AI-bedrijven mogen openbare content gebruiken, tenzij de maker dat uitdrukkelijk heeft voorbehouden, bijvoorbeeld op een machineleesbare manier. Voor je eigen website doe je dat met robots.txt. Wil je niet dat OpenAI je teksten gebruikt voor training, dan blokkeer je GPTBot. Hoe dat werkt zonder dat je onvindbaar wordt in ChatGPT, lees je in gevonden worden in ChatGPT.

Transparantie. Sinds 2 augustus 2026 moet je melden wanneer je een deepfake publiceert. Wat de AI Act verder voor je bedrijf betekent, staat in AI Act voor het mkb.

Dezelfde principes gelden overigens voor AI-tekst. Een tekst die alleen uit ChatGPT komt, is waarschijnlijk ook niet beschermd, en kan per ongeluk stukken bevatten die op bestaande teksten lijken. Hoe je AI inzet voor je webteksten zonder dat ze op die van iedereen lijken, lees je in website teksten laten schrijven.

Wanneer kies je beter een fotograaf, ontwerper of stockfoto?

Stockfoto's zijn niet automatisch veiliger. Ook daar bepaalt de licentie wat mag, en veel licenties verbieden gebruik in een logo of als merk. Wel weet je bij een stockfoto wie de rechten heeft en wat je mag. Hoe je met AI productbeelden maakt die kloppen, lees je in AI-productfotografie.

Checklist: AI-beelden veilig gebruiken in je marketing

1. Gebruik een abonnement waarvan de voorwaarden zakelijk gebruik toestaan, en lees die voorwaarden een keer echt.
2. Zet geen namen van levende makers, merken of bekende personen in je prompts. Beschrijf wat je wilt zien.
3. Controleer elk beeld op logo's, tekst, bekende personages en gezichten die op iemand lijken.
4. Bewaar je prompts, tussenversies en bewerkingen. Dat laat zien wat jouw eigen inbreng was, mocht dat ooit nodig zijn.
5. Bewerk zelf flink als je bescherming wilt. Hoe meer eigen creatieve keuzes, hoe sterker je staat.
6. Laat een logo toetsen op bestaande merken voordat je het gebruikt of registreert.
7. Meld deepfakes in je advertenties en op je website.
8. Leg afspraken vast in je team. Wie mag welke tools gebruiken en wie controleert voor publicatie? Een voorbeeld vind je in AI-beleid opstellen.

Conclusie: gebruiken mag meestal, beschermen is lastig

Je mag AI-beelden in de meeste gevallen zakelijk gebruiken: de voorwaarden van de grote tools geven je de rechten op je output, soms alleen met een betaald abonnement. Maar een beeld dat volledig door AI is gemaakt, is in Nederland waarschijnlijk niet auteursrechtelijk beschermd, en geen enkele tool garandeert dat je output geen inbreuk maakt. Gebruik AI dus vooral voor achtergronden, varianten en ideeën, en kies voor je logo, je mensen en je producten echt werk waarvan je de rechten hebt. Twijfel je, leg het dan voor aan een jurist.

Wil je weten wat een eigen huisstijl inhoudt en kost? Lees dan huisstijl laten maken. Hoe ik met merk, website en marketing werk, zie je in het pitchdeck.