CEO-fraude met deepfakes: zo herkent je team de nepbaas

CEO-fraude is oplichting waarbij iemand zich voordoet als je directeur, een collega of een leverancier en om een spoedbetaling of vertrouwelijke gegevens vraagt. Met AI kan dat nu ook met een gekloonde stem, een deepfake in een videogesprek of een foutloze mail in je eigen huisstijl. Je team herkent nep daardoor niet altijd. Een vaste procedure werkt wel: terugbellen via een bekend nummer, een controlevraag, vier ogen bij elke betaling en elk gewijzigd rekeningnummer, en DMARC op je domein.

Wat is CEO-fraude, en wat verandert er door AI?

CEO-fraude is een oude truc. Een medewerker krijgt een bericht van "de directeur": of hij even snel een betaling wil regelen, vertrouwelijk, want het gaat om een overname. Niet bellen, ik zit in een vergadering. Het werkt omdat het inspeelt op wat goede medewerkers willen: snel helpen, de baas niet teleurstellen, discreet zijn.

Er zijn een paar varianten:

• De nepbaas: iemand doet zich voor als je directeur of een collega en vraagt om een spoedbetaling of gegevens.
• De nepleverancier: een bekende leverancier meldt dat zijn rekeningnummer is gewijzigd. De volgende factuur gaat naar de oplichter.
• Spoofing: de mail lijkt van je eigen domein te komen, of van een domein dat er bijna op lijkt.

Het is geen technische hack maar social engineering: misbruik van gezag, vertrouwen en tijdsdruk. Wat AI verandert, is hoe overtuigend het wordt:

• Een gekloonde stem. Met een opname uit een video, podcast of voicemail maakt AI een stem na die aan de telefoon of in een WhatsApp-spraakbericht klinkt als je baas.
• Een deepfake in een videogesprek. Een nagemaakt gezicht en een nagemaakte stem, vaak met het smoesje van een slechte verbinding om haperingen te verklaren. Een deepfake is beeld of geluid dat met AI is gemaakt en echt lijkt.
• Foutloze phishing. Taalfouten waren lang het herkenningsteken. AI schrijft vlekkeloos Nederlands, in jouw toon en met jouw huisstijl, en gebruikt wat er op je website en LinkedIn staat.

Echte zaken: bunq, Arup, WPP en Fideuram

Vier zaken die door het bedrijf zelf of door betrouwbare media zijn gemeld. Ze laten zien hoe het gaat, en waar het goed ging.

bunq: een blokkerig videogesprek (2023)

In oktober 2023 vertelde bunq-topman Ali Niknam, onder meer aan de NOS, dat oplichters zich met een deepfake voor hem hadden uitgegeven. Een medewerker kreeg eerst een WhatsApp-bericht dat van Niknam leek te komen: hij was op reis, er was net een bedrijf overgenomen en er moest snel een aanbetaling worden gedaan. Daarna volgde een videogesprek waarin het beeld blokkerig was, door een "slechte verbinding". De medewerker trapte er niet in en checkte het daarna bij zijn leidinggevende. Het bleek nep.

Arup: een hele vergadering nep (2024)

Bij het Britse ingenieursbureau Arup ging het wel mis. Een medewerker in Hongkong kreeg in januari 2024 een bericht dat van de financieel directeur in Londen leek te komen. In een videogesprek zag hij daarna die directeur en andere collega's, die allemaal nagemaakt bleken. Hij deed vijftien overboekingen, samen 200 miljoen Hongkongse dollar, omgerekend zo'n 25 miljoen Amerikaanse dollar. Arup bevestigde in mei 2024 dat het om nagemaakte stemmen en beelden ging.

WPP: een stemkloon in Teams (2024)

In mei 2024 werd bekend dat oplichters bij reclamebedrijf WPP een WhatsApp-account hadden aangemaakt met een openbare foto van topman Mark Read. Daarmee planden ze een Teams-vergadering met een leidinggevende, waarin ze een stemkloon en beelden van YouTube gebruikten. Het doel: geld en persoonlijke gegevens. Read waarschuwde zijn medewerkers per mail. De poging mislukte omdat de medewerkers oplettend waren.

Fideuram: 95 miljoen euro (2026)

In september 2026 meldden persbureau Reuters, op basis van twee ingewijden, en de VRT een zaak bij Fideuram, de private-bankingtak van de Italiaanse bank Intesa Sanpaolo. In februari 2026 kreeg de toenmalige voorzitter een WhatsApp-bericht dat van de topman van Intesa leek te komen, met een dringend verzoek over een buitenlandse transactie. Een telefoontje met de met AI nagemaakte stem van een advocaat bevestigde het. Er werd ongeveer 95 miljoen euro overgemaakt, vooral naar China en Hongkong. Volgens de berichtgeving is ruim de helft teruggehaald, maar is zo'n 36 miljoen euro nog zoek. De bank zelf gaf geen commentaar, dus de bedragen komen uit de media, niet van Fideuram.

Wat deze zaken gemeen hebben: een kanaal dat net afwijkt, haast en geheimhouding, en een verzoek buiten de normale route. En waar het goed afliep, controleerde iemand het verzoek via een ander kanaal.

Waarom herkennen alleen niet genoeg is

Natuurlijk helpt het als je team de signalen kent:

• haast en druk: "het moet vandaag nog";
• geheimhouding: "bespreek dit nog met niemand";
• een afwijkend kanaal: WhatsApp, een nieuw nummer, een privé-mailadres;
• een uitzondering op de normale route: een betaling zonder factuur of een nieuw rekeningnummer;
• een smoes om niet echt te praten: in een vergadering, slechte verbinding, camera stuk.

Maar reken er niet op dat je een deepfake aan de techniek herkent. Haperend beeld en een vreemde klemtoon worden elk jaar zeldzamer, en detectietools zijn geen betrouwbaar bewijs. Wat zulke tools wel en niet kunnen, lees je in AI-detector. Waar het om gaat: je wilt een team dat niet hoeft te raden of iets echt is, omdat de procedure het antwoord geeft.

Vijf afspraken voor je team tegen de nepbaas

Dit zijn de afspraken die ik elk mkb-team aanraad. Ze kosten niets en werken ook als de deepfake perfect is.

1. Terugbellen via een bekend nummer. Bij elk ongebruikelijk verzoek over geld, gegevens of toegang bel je de afzender terug via een nummer dat je al had: uit je contacten, het CRM of de handtekening van een oude mail. Nooit via het nummer of de link uit het bericht zelf.
2. Een controlevraag of codewoord. Spreek een codewoord af dat nergens online staat, of stel een vraag die alleen de echte persoon kan beantwoorden. Verander het codewoord als iemand het team verlaat.
3. Vier ogen bij betalingen en gewijzigde rekeningnummers. Betalingen boven een drempelbedrag en elke wijziging van een rekeningnummer van een leverancier worden door een tweede persoon gecontroleerd. Stel dat ook technisch in: bij veel zakelijke bankrekeningen kun je instellen dat een tweede persoon moet tekenen.
4. Geen betaalopdrachten via WhatsApp, sms of een nieuw nummer. Betaalverzoeken lopen alleen via de vaste route, bijvoorbeeld een factuur in je boekhoudpakket. Een verzoek via een ander kanaal is per definitie verdacht, ook als het van de directeur komt.
5. Twijfel melden mag altijd. Dit is de belangrijkste. De directeur zegt het zelf hardop: "Als ik je vraag om iets buiten de procedure te doen, check je het bij me. Ik word daar nooit boos om." Oplichters rekenen op medewerkers die hun baas niet durven te storen.

Let daarnaast op de naam-nummercheck van je bank. Krijg je bij een overboeking een melding dat naam en rekeningnummer niet bij elkaar passen, stop dan en bel de ontvanger via een bekend nummer.

Zet de afspraken op papier, in gewone taal. Bijvoorbeeld zo:

Onze betaalafspraak: we betalen alleen facturen die via de boekhouding binnenkomen. Een nieuw rekeningnummer controleren we altijd telefonisch, via het nummer dat we al hadden. Betalingen boven € 2.500 keuren twee mensen goed. Vraagt iemand, wie dan ook, om een uitzondering, dan bellen we eerst terug. Twijfel je, meld het bij [naam]. Niemand wordt ooit aangesproken op een keer te veel checken.

Het bedrag van € 2.500 is een voorbeeld. Kies een drempel die past bij jouw bedrijf.

Je eigen domein beschermen: SPF, DKIM en DMARC

Oplichters hoeven je mailbox niet te hacken om mail te sturen die van jouw domein lijkt te komen. Zonder de juiste instellingen kan iedereen een afzender als directie@jouwbedrijf.nl invullen. Met SPF, DKIM en DMARC vertel je mailservers welke servers namens jou mogen mailen, en wat ze moeten doen met mail die daar niet aan voldoet. Staat DMARC op 'reject', dan wordt nepmail uit jouw naam geweigerd. Hoe je dat stap voor stap instelt, lees je in nieuwsbrief komt in spam. Het helpt meteen ook je nieuwsbrief.

Twee dingen lost DMARC niet op:

• Lookalike-domeinen. Een oplichter registreert jouwbedrijf-nl.com of een domein met één letter verschil. Leer je team naar het echte adres te kijken, niet naar de getoonde naam.
• Een overgenomen mailbox. Weet een oplichter een wachtwoord te bemachtigen, dan mailt hij vanuit het echte account. Zet daarom tweestapsverificatie aan op alle mailaccounts en controleer af en toe of er geen onbekende doorstuurregels zijn ingesteld. Dat geldt ook voor de beheeraccounts van je website: een gehackte site kan phishingpagina's onder jouw naam hosten. De maatregelen daarvoor staan in WordPress beveiligen.

Je stem en gezicht online: grondstof voor oplichters

Video, podcasts en webinars zijn goede marketing. Ze zijn ook materiaal waarmee je stem en gezicht na te maken zijn. Stoppen is geen oplossing en ook niet nodig: de afspraken hierboven maken een gekloonde stem nutteloos. Wel kun je een paar dingen bewust doen:

• Deel niet online wie bij jou betalingen doet. Een teampagina met namen is prima. Een overzicht van wie de betalingen fiatteert, hoort er niet op.
• Wees zuinig met spraakberichten naar onbekenden. Een voicemailbegroeting of spraakbericht is een opname van je stem.
• Beveilig je eigen stemkloon. Laat je je eigen stem klonen voor voice-overs, zet dat account dan achter tweestapsverificatie en spreek af wie het mag gebruiken. Wanneer een AI-stem voor content werkt en welke afspraken erbij horen, lees je in AI-voice-over in het Nederlands.

De AI Act verplicht bedrijven sinds 2 augustus 2026 om deepfakes te labelen. Dat geldt voor bonafide gebruik, zoals een AI-video in je advertentie. Oplichters houden zich daar natuurlijk niet aan. Wat de labelplicht wel voor je eigen content betekent, lees je in AI Act voor het mkb.

Gaat het toch mis? Zo handel je

Is er toch betaald of zijn er gegevens gedeeld, dan telt elke minuut. Hoe eerder je bank het weet, hoe groter de kans dat een betaling nog kan worden tegengehouden of teruggehaald. Werk deze stappen af, en laat je bij twijfel over de juridische kant bijstaan door een jurist:

1. Bel direct je bank via het fraudenummer. Vraag of de betaling nog kan worden tegengehouden of teruggehaald.
2. Bewaar alles. Berichten, telefoonnummers, mails met de volledige afzendergegevens, schermafbeeldingen van het videogesprek. Verwijder niets.
3. Doe aangifte bij de politie en meld het bij de Fraudehelpdesk.
4. Sluit de deur. Wijzig wachtwoorden van betrokken accounts, log overal uit, controleer doorstuurregels en zet tweestapsverificatie aan waar dat nog niet stond.
5. Beoordeel of het een datalek is. Zijn er persoonsgegevens van klanten of medewerkers buitgemaakt, dan is dat een datalek. Volgens artikel 33 van de AVG meld je dat binnen 72 uur na ontdekking bij de Autoriteit Persoonsgegevens, tenzij het niet waarschijnlijk is dat het een risico oplevert voor de mensen om wie het gaat. Registreer het hoe dan ook in je eigen datalekregister.
6. Waarschuw je relaties als je naam of domein is misbruikt, zodat zij niet het volgende slachtoffer worden.
7. Kijk naar je verzekering. Sommige cyberverzekeringen dekken schade door fraude. Lees na wat je polis zegt en meld het op tijd.

Bespreek het daarna met je team, zonder schuldvraag. De medewerker die erin trapte, deed wat de oplichter wilde: snel helpen. Vraag waar de procedure niet duidelijk genoeg was en pas die aan.

Leg het vast en oefen het

Afspraken die alleen in je hoofd zitten, werken niet onder druk. Zet ze op één pagina en bespreek ze in een teamoverleg van een kwartier. Neem ze op in de afspraken die je toch al maakt over veilig werken met AI en gegevens.

Oefen het daarna, bijvoorbeeld met een scenario aan tafel: "Je krijgt een WhatsApp-bericht van mij vanaf een nieuw nummer. Ik vraag om vandaag € 18.000 over te maken naar een nieuwe leverancier. Wat doe je?" Loop samen de stappen door. Dat werkt beter dan een verrassingstest die het vertrouwen in je team schaadt. Wat je team verder moet kunnen om verstandig met AI om te gaan, lees je in AI-training voor bedrijven.

Conclusie: techniek herkent nep niet altijd, een vaste procedure wel

CEO-fraude met deepfakes is de oude truc van de nepbaas met nieuwe middelen: een gekloonde stem, een nagemaakt videogesprek en foutloze mails. Je team gaat dat niet altijd herkennen, en dat hoeft ook niet. Terugbellen via een bekend nummer, een controlevraag, vier ogen bij betalingen en rekeningwijzigingen, DMARC op je domein en een cultuur waarin twijfel melden normaal is: daarmee strandt ook de beste deepfake.

Wil je deze afspraken vastleggen naast je andere afspraken over AI? Gebruik dan het template in AI-beleid opstellen. Wil je weten wat het kost als ik je e-mailmarketing inricht, inclusief de DNS-instellingen van je domein? Download de prijslijst.